भारतीय रेल्वेने अनारक्षित प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांसाठी डिजिटल तिकीटासंदर्भातील नियम पुन्हा एकदा स्पष्ट केले आहेत. अनेक प्रवासी मोबाइलमध्ये तिकीटाचा स्क्रीनशॉट, पीडीएफ वर शेअर केलेली प्रत दाखवून प्रवास करण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, रेल्वे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की अशा प्रकारच्या प्रती अधिकृत डिजिटल तिकीट म्हणून स्वीकारल्या जाणार नाहीत. प्रवाशांनी केवळ अधिकृत रेल्वे अॅपवरून तयार झालेले आणि वैध डिजिटल तिकीटच प्रवासादरम्यान दाखवावे.
गेल्या काही वर्षांत रेल्वे तिकीट बुकिंगची प्रक्रिया मोठ्या प्रमाणात डिजिटल झाली आहे. मोबाईल अॅपमुळे अनारक्षित तिकीट काढणे अधिक सोपे झाले आहे. त्यामुळे तिकीट खिडक्यांवरील गर्दी कमी झाली असून प्रवाशांनाही वेळेची बचत होत आहे. मात्र, डिजिटल सुविधांचा गैरवापर होऊ नये आणि बनावट तिकिटांना आळा बसावा यासाठी रेल्वेने काही कठोर नियम लागू केले आहेत.
अनारक्षित डिजिटल तिकीट हे युटीएस अॅपमध्ये स्वरूपात उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. तिकीट तपासणीदरम्यान टीटीई किंवा अधिकृत तपासणी कर्मचारी प्रवाशाला अॅपमध्येच मूळ तिकीट दाखवण्यास सांगू शकतात. अशा वेळी केवळ स्क्रीनशॉट फाइल किंवा फॉरवर्ड केलेली प्रत दाखवणे पुरेसे मानले जाणार नाही.
स्क्रीनशॉट सहज संपादित करता येऊ शकतात. त्यामुळे अशा प्रतींवर अवलंबून राहिल्यास बनावट तिकिटांच्या वापराला प्रोत्साहन मिळू शकते. या पार्श्वभूमीवर अधिकृत अॅपमधील लाईव्ह आणि वैध तिकीटच स्वीकारण्याचा निर्णय कायम ठेवण्यात आला आहे.
डिजिटल तिकीट वापरणाऱ्या प्रवाशांनी प्रवासापूर्वी काही महत्त्वाच्या बाबींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम, मोबाइलमध्ये युटीएस अॅप अपडेट असणे गरजेचे आहे. तिकीट बुक केल्यानंतर ते अॅपमध्ये व्यवस्थित दिसत आहे का, याची खात्री करून घ्यावी. तसेच प्रवासादरम्यान मोबाइलची बॅटरी पुरेशी चार्ज असावी, कारण तपासणीवेळी अॅपमधील तिकीट दाखवणे आवश्यक असते. इंटरनेट उपलब्ध नसले तरी तिकीट आधीपासून अॅपमध्ये उपलब्ध असल्यास ते दाखवता येते.
रेल्वे प्रशासनाने प्रवाशांना कोणत्याही अनधिकृत वेबसाइट किंवा तृतीय पक्षाच्या अॅपवरून तिकीट खरेदी न करण्याचाही सल्ला दिला आहे. अधिकृत माध्यमांद्वारेच तिकीट बुक केल्यास फसवणुकीची शक्यता कमी होते. प्रवाशांनी तिकीटाची प्रत फक्त सुरक्षिततेसाठी जतन केली तरी चालेल, मात्र तपासणीवेळी ती अधिकृत तिकीटाचा पर्याय ठरणार नाही.
डिजिटल तिकीट प्रणाली अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि विश्वासार्ह करण्यासाठी वेळोवेळी नियमांमध्ये आवश्यक बदल केले जातात. या नियमांचा उद्देश प्रवाशांना अडचणीत आणणे नसून तिकीट पडताळणी अधिक अचूक करणे आणि महसुलाचे नुकसान टाळणे हा आहे.
प्रवाशांनी तिकीट काढल्यानंतर ते दुसऱ्या व्यक्तीला फॉरवर्ड करून वापरण्याचा प्रयत्न करू नये. प्रत्येक तिकीट संबंधित व्यवहाराशी जोडलेले असते आणि तपासणीदरम्यान आवश्यक पडताळणी केली जाऊ शकते. त्यामुळे अधिकृत अॅपमध्ये दिसणारे मूळ तिकीटच ग्राह्य धरले जाईल.
विशेष म्हणजे, हा नियम मुख्यतः युटीएस अॅपद्वारे काढण्यात येणाऱ्या अनारक्षित डिजिटल तिकिटांसाठी लागू आहे. आरक्षित ई-तिकीटांसाठी लागू असलेल्या नियमांमध्ये आणि अनारक्षित डिजिटल तिकीट नियमांमध्ये काही फरक असू शकतो. त्यामुळे प्रवाशांनी आपल्या तिकीटाच्या प्रकारानुसार लागू असलेले नियम समजून घेणे आवश्यक आहे.
रेल्वेने प्रवाशांना प्रवासापूर्वी अधिकृत मार्गदर्शक सूचना वाचण्याचे आणि कोणतीही शंका असल्यास रेल्वेच्या अधिकृत हेल्पलाइन किंवा ग्राहक सेवा केंद्राशी संपर्क साधण्याचे आवाहन केले आहे. डिजिटल सुविधांचा योग्य वापर केल्यास प्रवास अधिक सोयीस्कर, सुरक्षित आणि जलद होऊ शकतो.
भारतीय रेल्वेचा हा निर्णय डिजिटल तिकीट व्यवस्थेत पारदर्शकता वाढविण्यासाठी आणि बनावट तिकिटांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. त्यामुळे अनारक्षित प्रवास करणाऱ्या प्रत्येक प्रवाशाने स्क्रीनशॉट, वरील प्रत यांवर अवलंबून न राहता अधिकृत अॅपमधील वैध डिजिटल तिकीटच सोबत ठेवणे आवश्यक आहे. नियमांचे पालन केल्यास प्रवासादरम्यान कोणतीही अडचण येणार नाही आणि दंड किंवा इतर कारवाई टाळता येईल.
About the Author
