मुंबई : मे महिन्याच्या अखेरीस राज्यातील हवामानात लक्षणीय बदल दिसून येऊ लागला असून, जूनच्या पहिल्या आठवड्यात अनेक भागांमध्ये ढगाळ वातावरण, वादळी वारे आणि विजांच्या कडकडाटासह हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. विशेषतः विदर्भ, मराठवाडा, मध्य महाराष्ट्र आणि खानदेश या भागांमध्ये दुपारनंतर वातावरणात बदल होऊन स्थानिक स्वरूपाचा वादळी पाऊस पडू शकतो. याशिवाय कोकण किनारपट्टीवरील काही जिल्ह्यांमध्येही पावसाच्या सरी कोसळण्याचा अंदाज वर्तविण्यात आला आहे.
गेल्या काही आठवड्यांपासून राज्यातील अनेक भागांमध्ये तीव्र उष्णतेची लाट अनुभवास येत होती. विशेषतः विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये तापमानाने ४० अंश सेल्सिअसचा टप्पा ओलांडल्याने नागरिकांना उकाड्याचा मोठा त्रास सहन करावा लागत होता. मात्र आता वातावरणातील बदलामुळे तापमानात काही प्रमाणात घट होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. त्यामुळे नागरिकांना उष्णतेपासून काहीसा दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, जूनच्या पहिल्या आठवड्यात राज्यातील अनेक भागांमध्ये दुपारनंतर ढगांची निर्मिती होईल. या ढगांमधून काही ठिकाणी विजांच्या कडकडाटासह वादळी पावसाच्या सरी कोसळू शकतात. काही भागांमध्ये ताशी ३० ते ४० किलोमीटर वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता देखील नाकारता येत नाही. त्यामुळे नागरिकांनी तसेच शेतकऱ्यांनी सतर्क राहण्याची आवश्यकता व्यक्त करण्यात आली आहे.
दरम्यान, हवामानातील या बदलाचा आणि संभाव्य पावसाचा नैऋत्य मान्सूनशी कोणताही संबंध नसल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. अनेकदा जून महिन्याच्या सुरुवातीला पडणाऱ्या पावसामुळे मान्सून दाखल झाल्याचा गैरसमज निर्माण होतो. मात्र सध्या निर्माण होत असलेली हवामान प्रणाली ही स्थानिक वातावरणीय बदलांमुळे तयार होत असून, मान्सून अद्याप केरळ किनारपट्टीपर्यंत पोहोचलेला नाही. त्यामुळे राज्यात पडणारा हा पाऊस मान्सूनपूर्व स्वरूपाचा असल्याचे तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे.
मान्सूनच्या प्रगतीकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले असले तरी सध्याच्या परिस्थितीचा आढावा घेतल्यास महाराष्ट्रातील बहुतांश भागांमध्ये किमान १० जूनपर्यंत मान्सून दाखल होण्याची शक्यता कमी असल्याचे संकेत मिळत आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी केवळ काही दिवस पडणाऱ्या पावसावर विश्वास ठेवून खरीप हंगामातील पेरणी सुरू करण्याची घाई करू नये, असा सल्ला कृषी विभागाने दिला आहे.
विशेषतः सोयाबीन, कापूस, तूर, मूग आणि इतर खरीप पिकांची पेरणी करण्यापूर्वी जमिनीत पुरेसा ओलावा निर्माण होणे आवश्यक असते. मान्सूनपूर्व पावसामुळे जमिनीवर वरवर ओलावा तयार होतो; मात्र त्यानंतर पाऊस खंडित झाल्यास उगवलेली पिके कोमेजण्याचा धोका निर्माण होतो. त्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान होऊ शकते. याच पार्श्वभूमीवर कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना संयम बाळगण्याचे आणि अधिकृत मान्सून आगमनानंतरच पेरणीचे नियोजन करण्याचे आवाहन केले आहे.
वादळी पाऊस आणि विजांच्या कडकडाटाच्या पार्श्वभूमीवर आपत्ती व्यवस्थापन विभागानेही नागरिकांसाठी महत्त्वाच्या सूचना जारी केल्या आहेत. गेल्या काही वर्षांत विजेचा धक्का बसून होणाऱ्या मृत्यूंच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्याने सुरक्षिततेबाबत विशेष काळजी घेण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे.
विजांच्या कडकडाटाच्या वेळी नागरिकांनी मोकळ्या मैदानात उभे राहणे टाळावे. तसेच झाडाखाली आसरा घेणे, टिनशेडखाली थांबणे किंवा वीज खांब, ट्रान्सफॉर्मर आणि विद्युत वाहिन्यांच्या जवळ उभे राहणे धोकादायक ठरू शकते. अशा ठिकाणी विजेचा प्रहार होण्याची शक्यता अधिक असल्याने सुरक्षित इमारतीत किंवा बंदिस्त जागेत आश्रय घेण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
शेतकऱ्यांनी शेतामध्ये काम करताना हवामानाच्या अंदाजावर लक्ष ठेवावे. विजांचा कडकडाट सुरू झाल्यास तातडीने सुरक्षित स्थळी जावे. तसेच पाळीव जनावरे उघड्यावर बांधून ठेवण्याऐवजी सुरक्षित गोठ्यात ठेवावीत. पशुधनाचे संरक्षण करणेही तितकेच महत्त्वाचे असल्याचे प्रशासनाने नमूद केले आहे.
हवामानातील बदलामुळे शहरांमध्येही काही प्रमाणात दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. मुंबई, पुणे, नाशिक, नागपूर, औरंगाबादसह अनेक शहरांमध्ये गेल्या काही दिवसांपासून उष्णता आणि दमट वातावरणामुळे नागरिक त्रस्त होते. आता ढगाळ वातावरण आणि अधूनमधून पडणाऱ्या सरींमुळे तापमानात घट होऊन वातावरण तुलनेने आल्हाददायक होण्याची शक्यता आहे.
तथापि, हवामानातील या बदलामुळे काही ठिकाणी वादळी वाऱ्यांमुळे झाडे पडणे, वीजपुरवठा खंडित होणे किंवा वाहतुकीवर परिणाम होण्याची शक्यता देखील आहे. त्यामुळे स्थानिक प्रशासनाने आवश्यक ती तयारी ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. नागरिकांनीही हवामान विभागाच्या अधिकृत सूचनांचे पालन करून अनावश्यक प्रवास टाळावा आणि आपत्कालीन परिस्थितीत प्रशासनाशी संपर्क साधावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
एकूणच, जूनच्या पहिल्या आठवड्यात महाराष्ट्रातील हवामानात महत्त्वपूर्ण बदल होण्याची चिन्हे असून अनेक भागांमध्ये वादळी पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. मात्र हा पाऊस मान्सूनचा नसून मान्सूनपूर्व स्वरूपाचा असल्याने शेतकऱ्यांनी पेरणीबाबत घाई करू नये. तसेच विजांचा कडकडाट आणि वादळी वाऱ्यांच्या पार्श्वभूमीवर स्वतःची, कुटुंबाची आणि पशुधनाची सुरक्षितता सुनिश्चित करण्याचे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.
About the Author
