मुंबई : हिंदी पत्रकारितेने गेल्या दोन शतकांत भारतीय समाजजीवनावर अमिट छाप सोडली आहे. स्वातंत्र्यलढ्यापासून ते आधुनिक डिजिटल युगापर्यंत हिंदी पत्रकारितेने केवळ बातम्या देण्याचे काम केले नाही, तर समाजाला दिशा देण्याचे, जनमत घडवण्याचे आणि लोकशाही मूल्यांचे संरक्षण करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे. या ऐतिहासिक परंपरेचा गौरव करताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी आजच्या काळात पत्रकारितेतील सत्यता, निष्पक्षता आणि विश्वासार्हतेचे महत्त्व अधोरेखित केले.
मुंबई हिंदी पत्रकार संघाच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेल्या हिंदी पत्रकारितेच्या द्विशताब्दी वर्ष सोहळ्यात मुख्यमंत्री फडणवीस बोलत होते. या कार्यक्रमाला विविध क्षेत्रांतील मान्यवर, पत्रकार, संपादक आणि माध्यम प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. यावेळी पत्रकारितेच्या बदलत्या स्वरूपावर, तंत्रज्ञानाच्या प्रभावावर आणि माध्यमांच्या जबाबदारीवर सखोल चर्चा करण्यात आली.
मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले की, हिंदी पत्रकारितेचा इतिहास हा केवळ वृत्तांकनाचा इतिहास नाही, तर तो भारतीय समाजाच्या परिवर्तनाचा इतिहास आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात अनेक हिंदी वृत्तपत्रांनी ब्रिटिश सत्तेविरोधात जनजागृती केली, स्वातंत्र्यलढ्याला बळ दिले आणि लोकांमध्ये राष्ट्रीय भावना जागृत करण्याचे काम केले. त्यामुळे हिंदी पत्रकारिता ही भारतीय लोकशाहीच्या उभारणीत महत्त्वाचा आधारस्तंभ ठरली आहे.
ते पुढे म्हणाले की, आज माहितीचा स्फोट झालेला आहे. सोशल मीडिया, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि विविध तांत्रिक साधनांमुळे माहिती काही क्षणांत जगभर पोहोचते. मात्र, माहितीचा वेग जितका वाढला आहे तितकेच तिच्या सत्यतेचे महत्त्वही वाढले आहे. चुकीची किंवा अपुरी माहिती समाजात गोंधळ निर्माण करू शकते. अशा परिस्थितीत विश्वासार्ह पत्रकारितेची भूमिका अधिक महत्त्वाची ठरते.
मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले की, पत्रकारितेचा मूळ गाभा हा सत्यशोधनात आहे. कोणत्याही दबावाला बळी न पडता वस्तुनिष्ठ आणि संतुलित वृत्तांकन करणे ही माध्यमांची जबाबदारी आहे. लोकशाही व्यवस्थेत पत्रकारिता ही चौथा स्तंभ मानली जाते. त्यामुळे नागरिकांना अचूक माहिती उपलब्ध करून देणे हे माध्यमांचे कर्तव्य आहे. पत्रकारितेवरील जनतेचा विश्वास कायम ठेवण्यासाठी सत्यता आणि पारदर्शकता या मूल्यांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
डिजिटल युगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता सोशल मीडिया आणि ऑनलाइन माध्यमांचा वाढता प्रभाव लक्षात घेता पत्रकारितेसमोर नवी आव्हाने निर्माण झाली आहेत. माहितीची पडताळणी न करता ती प्रसारित होण्याचे प्रमाण वाढले आहे. त्यामुळे पत्रकारांनी अधिक जबाबदारीने काम करण्याची गरज असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले. तंत्रज्ञान हे साधन आहे, परंतु पत्रकारितेची मूल्ये आणि नैतिकता यांची जागा कोणतेही तंत्रज्ञान घेऊ शकत नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
हिंदी पत्रकारितेच्या योगदानाचा गौरव करताना फडणवीस यांनी अनेक ऐतिहासिक उदाहरणांचा उल्लेख केला. त्यांनी सांगितले की, देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यात हिंदी वृत्तपत्रांनी जनतेमध्ये जागरूकता निर्माण केली. अनेक पत्रकारांनी तुरुंगवास भोगला, आर्थिक संकटांचा सामना केला, मात्र सत्य मांडण्याचे काम थांबवले नाही. ही परंपरा आजही पत्रकारितेला प्रेरणा देणारी आहे.
कार्यक्रमात उपस्थित पत्रकारांशी संवाद साधताना मुख्यमंत्री म्हणाले की, आधुनिक काळात माध्यमांची भूमिका अधिक व्यापक झाली आहे. केवळ राजकारण किंवा प्रशासनापुरते मर्यादित न राहता शिक्षण, आरोग्य, पर्यावरण, ग्रामीण विकास, महिला सक्षमीकरण आणि सामाजिक प्रश्न यांवरही माध्यमांनी प्रभावीपणे प्रकाश टाकणे आवश्यक आहे. समाजातील सकारात्मक बदल घडवून आणण्यात पत्रकारिता मोठी भूमिका बजावू शकते.
यावेळी त्यांनी महाराष्ट्र सरकारच्या विविध जनकल्याणकारी योजनांची माहिती जनतेपर्यंत पोहोचवण्यात माध्यमांनी दिलेल्या सहकार्याचाही उल्लेख केला. शासन आणि जनता यांच्यातील संवादाचा महत्त्वाचा दुवा म्हणून माध्यमे कार्य करत असल्याचे त्यांनी सांगितले. नागरिकांच्या समस्या आणि अपेक्षा शासनापर्यंत पोहोचवण्याचे कामही पत्रकारिता प्रभावीपणे करत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
मुंबई हिंदी पत्रकार संघाच्या पदाधिकाऱ्यांनी यावेळी हिंदी पत्रकारितेच्या २०० वर्षांच्या प्रवासाचा आढावा घेतला. बदलत्या काळानुसार पत्रकारितेने स्वतःमध्ये अनेक बदल स्वीकारले असले तरी तिचे मूलभूत ध्येय आजही समाजहित आणि सत्यशोधन हेच असल्याचे त्यांनी सांगितले. नव्या पिढीतील पत्रकारांनीही ही परंपरा पुढे नेण्याची गरज असल्याचे मत व्यक्त करण्यात आले.
कार्यक्रमादरम्यान हिंदी पत्रकारितेच्या इतिहासावर आधारित विशेष प्रदर्शनाचे उद्घाटन करण्यात आले. विविध ऐतिहासिक वृत्तपत्रांच्या प्रती, दुर्मिळ छायाचित्रे आणि पत्रकारितेच्या प्रवासातील महत्त्वाचे टप्पे या प्रदर्शनातून मांडण्यात आले होते. उपस्थितांनी या प्रदर्शनाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.
समारोपाच्या भाषणात मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी पत्रकारितेच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी शुभेच्छा देताना सांगितले की, माहितीच्या महासागरात सत्य शोधण्याची जबाबदारी आज अधिक मोठी झाली आहे. लोकशाही मजबूत ठेवण्यासाठी स्वतंत्र, निष्पक्ष आणि विश्वासार्ह पत्रकारिता अत्यावश्यक आहे. हिंदी पत्रकारितेने गेल्या दोन शतकांत ज्या मूल्यांचे जतन केले, तीच मूल्ये पुढील काळातही जपली गेली तर समाज आणि राष्ट्राच्या प्रगतीत माध्यमांचे योगदान अधिक प्रभावी ठरेल.
हिंदी पत्रकारितेच्या द्विशताब्दी वर्षाच्या निमित्ताने झालेला हा सोहळा केवळ एका परंपरेचा गौरव करणारा नव्हता, तर बदलत्या काळात पत्रकारितेच्या जबाबदाऱ्यांची नव्याने जाणीव करून देणारा ठरला. सत्य, विश्वासार्हता आणि जनहित या तत्त्वांवर आधारित पत्रकारिताच भविष्यात समाजाचा विश्वास संपादन करू शकेल, असा संदेश या कार्यक्रमातून देण्यात आला.
About the Author
