पंढरपूर : आषाढी वारीच्या पार्श्वभूमीवर संत ज्ञानेश्वर माऊलींच्या पालखी सोहळ्याचा भक्तिमय प्रवास उत्साहात सुरू असून जिल्ह्यातील दुसरे गोल रिंगण अत्यंत भक्तिभावाने आणि पारंपरिक उत्साहात पार पडले. रिंगण स्थळी हजारो वारकरी, भाविक आणि स्थानिक नागरिकांनी गर्दी केली होती. ‘ज्ञानोबा माऊली’, ‘ज्ञानोबा-तुकाराम’ आणि ‘माऊली-माऊली’च्या अखंड जयघोषाने संपूर्ण परिसर दुमदुमून गेला. टाळ, मृदंग, पखवाज, वीणा आणि अभंगांच्या सुरावटींनी वातावरण भक्तिरसाने भारावून गेले होते.
रिंगण सोहळ्याला सुरुवात होण्यापूर्वी वारकरी मोठ्या शिस्तबद्ध पद्धतीने रिंगण मार्गाच्या दोन्ही बाजूंना उभे राहिले होते. माऊलींच्या पालखीचे आगमन होताच भाविकांनी हात जोडून दर्शन घेतले. अनेकांनी डोळ्यांत अश्रू आणत माऊलींच्या दर्शनाचा आनंद व्यक्त केला. दरवर्षीप्रमाणे यंदाही रिंगण सोहळा पाहण्यासाठी राज्याच्या विविध भागांतून आलेल्या भाविकांची मोठी उपस्थिती होती.
पालखीचे रिंगण तळावर आगमन
संत ज्ञानेश्वर माऊलींची पालखी रिंगण तळावर दाखल होताच सेवेकऱ्यांनी अत्यंत सन्मानपूर्वक पालखी आपल्या खांद्यावर घेत रिंगण स्थळी आणली. पारंपरिक पद्धतीने पालखीची प्रतिष्ठापना करण्यात आली. या वेळी उपस्थित वारकऱ्यांनी टाळ-मृदंगाच्या गजरात आणि अभंग गायनात सहभागी होत भक्तिभाव व्यक्त केला. पालखी रिंगण स्थळी पोहोचताच संपूर्ण परिसरात भक्तीची लहर पसरली.
त्यानंतर माऊलींच्या पादुकांवरील हार अश्वांच्या गळ्यात घालण्यात आला. अश्वांना बुक्का लावून त्यांचा पारंपरिक सन्मान करण्यात आला. हा क्षण पाहण्यासाठी भाविकांनी मोठी गर्दी केली होती. माऊलींच्या पादुकांचा आशीर्वाद लाभलेल्या अश्वांना वारकरी अत्यंत श्रद्धेने नतमस्तक होत होते.
अश्वांची चौखूर दौड; भक्तीचा अविस्मरणीय क्षण
रिंगण सोहळ्याचा सर्वाधिक आकर्षणाचा क्षण म्हणजे स्वाराचा अश्व आणि माऊलींचा अश्व यांची चौखूर दौड. दोन्ही अश्वांनी रिंगणात वेगाने धावत भक्तांना रोमांचित केले. अश्वांच्या टापांचा आवाज, टाळ-मृदंगाचा निनाद आणि जयघोष यामुळे संपूर्ण वातावरण दणाणून गेले.
वारकऱ्यांच्या मते, अश्वांची ही दौड म्हणजे केवळ परंपरा नसून ती संतांच्या कृपेचे प्रतीक मानली जाते. अनेक वारकरी अश्वांच्या पावलांखालची पवित्र माती कपाळी लावताना दिसून आले. या क्षणी जणू भक्तीचा झंकार आणि परब्रह्माची चाहूल रिंगणात उतरल्याचा आध्यात्मिक अनुभव प्रत्येक भाविकाच्या मनात जागृत झाला.
मानाच्या दिंड्यांचे रिंगणात आगमन
अश्वांच्या दौडीनंतर मानाच्या दिंड्या एकामागोमाग रिंगणात दाखल झाल्या. दिंडीतील वारकरी टाळ, मृदंग, चिपळ्या आणि अभंगांच्या तालावर ठेका धरत रिंगणात सहभागी झाले. ‘ज्ञानोबा-तुकाराम’च्या अखंड गजरात उड्या, फुगड्या आणि पावलांचा सुंदर खेळ रंगला.
एकाच लयीत पडणाऱ्या हजारो पावलांचा ठेका, टाळ-मृदंगाची जुगलबंदी आणि अभंगांच्या स्वरांनी उपस्थितांना मंत्रमुग्ध केले. रिंगणातील प्रत्येक क्षण भक्ती, समर्पण आणि शिस्तीचे दर्शन घडवत होता. दिंड्यांमधील वारकऱ्यांनी संत परंपरेचा वारसा जपत अत्यंत अनुशासनबद्ध पद्धतीने सहभाग नोंदविला.
महिला वारकऱ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग
रिंगण सोहळ्यात महिला वारकऱ्यांचाही उत्साह विशेष उल्लेखनीय होता. अनेक महिलांनी पारंपरिक वेशभूषेत वीणेकरी म्हणून सहभाग घेत तुळशी वृंदावन डोक्यावर वाहिले. वीणेच्या सुरावटी आणि अभंगांच्या गजराने वातावरण अधिकच भक्तिमय झाले.
पखवाज वादक, टाळकरी आणि महिला भजन मंडळांनी सादर केलेल्या भक्तिगीतांनी भाविकांना भक्तीच्या सागरात नेले. ‘माऊली-माऊली’च्या जयघोषात संपूर्ण परिसर न्हाऊन निघाला होता. महिलांच्या सहभागामुळे रिंगण सोहळ्याचे आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक सौंदर्य अधिक खुलून आले.
भक्तांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद
रिंगण सोहळा पाहण्यासाठी हजारो वारकरी आणि स्थानिक नागरिकांनी मोठी गर्दी केली होती. अनेक भाविकांनी मोबाईलमध्ये या सोहळ्याचे चित्रीकरण केले, तर काहींनी अभंग गात आणि टाळ वाजवत रिंगणात सहभागी होत भक्तिभाव व्यक्त केला.
लहान मुलांपासून ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत सर्वच वयोगटातील भाविक या सोहळ्याचे साक्षीदार झाले. रिंगणाच्या प्रत्येक टप्प्यावर शिस्त, समर्पण आणि भक्तीचे दर्शन घडत होते. स्वयंसेवक आणि सेवेकऱ्यांनीही भाविकांना आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देत सोहळा सुरळीत पार पाडण्यासाठी मोलाचे योगदान दिले.
संत परंपरेचे जतन करणारा सोहळा
संत ज्ञानेश्वर माऊलींची पालखी वारी ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानली जाते. शेकडो वर्षांपासून सुरू असलेली ही परंपरा आजही तितक्याच श्रद्धेने आणि भक्तिभावाने जपली जात आहे. रिंगण सोहळा हा या वारीतील अत्यंत महत्त्वाचा धार्मिक आणि सांस्कृतिक विधी असून तो वारकऱ्यांसाठी आध्यात्मिक आनंदाचा क्षण असतो.
पार पडलेल्या दुसऱ्या गोल रिंगणाने पुन्हा एकदा संत परंपरेतील एकात्मता, समता, शिस्त आणि भक्तीची परंपरा अधोरेखित केली. माऊलींच्या दर्शनाने आणि रिंगणातील प्रत्येक क्षणाने भाविकांना अविस्मरणीय आध्यात्मिक अनुभव दिला.
रिंगण सोहळा संपल्यानंतर संत ज्ञानेश्वर माऊलींची पालखी पुढील मुक्कामाच्या दिशेने मार्गस्थ झाली. हजारो वारकरी टाळ-मृदंगाच्या गजरात, अभंगांचे सूर आणि माऊलींच्या नामस्मरणात तल्लीन होत पालखीसोबत पुढील प्रवासाला निघाले. दुसरे गोल रिंगण भक्ती, परंपरा आणि वारकरी संप्रदायाच्या अखंड श्रद्धेचे दैदिप्यमान दर्शन घडवून गेले.
About the Author
