पुणे : ब्रेस्ट कॅन्सर हा महिलांमध्ये आढळणाऱ्या सर्वाधिक सामान्य कर्करोगांपैकी एक असून, या आजाराबाबत समाजात अनेक गैरसमज आजही मोठ्या प्रमाणात प्रचलित आहेत. या गैरसमजांमुळे अनेक महिला वेळेवर तपासणी आणि उपचार घेण्यास टाळाटाळ करतात. त्यामुळे आजाराचे निदान उशिरा होऊन उपचार अधिक गुंतागुंतीचे होतात. या पार्श्वभूमीवर कर्करोगतज्ज्ञ डॉ. व्यंकटेश जोशी यांनी ब्रेस्ट कॅन्सरबाबतचे प्रचलित समज-गैरसमज स्पष्ट करत जनजागृतीची गरज अधोरेखित केली.
डॉ. जोशी म्हणाले की, “ब्रेस्ट कॅन्सर म्हणजे मृत्यूचा निर्णय असा समज अजिबात योग्य नाही. वैद्यकीय विज्ञानात झालेल्या प्रगतीमुळे आज या आजाराचे निदान लवकर झाले, तर उपचारांद्वारे रुग्ण पूर्णपणे बरे होऊ शकतात. त्यामुळे भीती न बाळगता जागरूक राहणे अधिक महत्त्वाचे आहे.”
त्यांच्या मते, सर्वात मोठा गैरसमज म्हणजे ब्रेस्टमध्ये गाठ जाणवली म्हणजे ती कॅन्सरच असते. प्रत्यक्षात अनेक गाठी या सौम्य स्वरूपाच्या असतात. मात्र कोणतीही गाठ किंवा स्तनातील बदल दुर्लक्षित न करता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. योग्य तपासणीनंतरच गाठीचे स्वरूप निश्चित करता येते.
काही महिलांना वाटते की, कुटुंबात कोणालाही ब्रेस्ट कॅन्सर नसल्यास आपल्याला हा आजार होणार नाही. डॉ. जोशी यांनी हा समजही चुकीचा असल्याचे स्पष्ट केले. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, ब्रेस्ट कॅन्सरच्या बहुतांश रुग्णांमध्ये कौटुंबिक इतिहास नसतो. वय, जीवनशैली, हार्मोनल बदल, लठ्ठपणा, व्यायामाचा अभाव आणि इतर अनेक घटकांमुळेही हा आजार होऊ शकतो.
स्तनपान करणाऱ्या महिलांना ब्रेस्ट कॅन्सर होत नाही, असाही एक समज समाजात आहे. याबाबत डॉ. जोशी म्हणाले की, स्तनपानामुळे काही प्रमाणात धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते; मात्र त्यामुळे आजार होण्याची शक्यता पूर्णपणे संपत नाही. त्यामुळे स्तनपान करणाऱ्या महिलांनीही नियमित आरोग्य तपासणी करणे आवश्यक आहे.
अनेक महिलांना मॅमोग्राफी तपासणीमुळे कॅन्सर वाढतो किंवा किरणोत्सर्गामुळे नुकसान होते, अशी भीती वाटते. डॉ. जोशी यांनी सांगितले की, मॅमोग्राफी ही सुरक्षित आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या मान्यताप्राप्त तपासणी आहे. यात अत्यंत कमी प्रमाणात किरणोत्सर्गाचा वापर केला जातो. नियमित मॅमोग्राफीमुळे सुरुवातीच्या अवस्थेत कॅन्सरचे निदान होऊ शकते, ज्यामुळे उपचार अधिक प्रभावी ठरतात.
ब्रेस्ट कॅन्सर फक्त वृद्ध महिलांनाच होतो, हा समजही वास्तवाशी विसंगत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. वाढत्या वयाबरोबर धोका वाढत असला, तरी तरुण महिलांमध्येही हा आजार आढळू शकतो. त्यामुळे कोणत्याही वयोगटातील महिलांनी स्तनातील बदल गांभीर्याने घ्यावेत.
डॉ. जोशी यांनी सांगितले की, आरोग्यदायी जीवनशैलीचा अवलंब केल्यास ब्रेस्ट कॅन्सरचा धोका काही प्रमाणात कमी करता येतो. नियमित व्यायाम, संतुलित आहार, योग्य वजन राखणे, धूम्रपान व मद्यपान टाळणे आणि ताणतणाव नियंत्रणात ठेवणे याचा सकारात्मक परिणाम होतो. मात्र निरोगी जीवनशैली स्वीकारली म्हणून कॅन्सर होणारच नाही, असे मानणेही योग्य नाही.
त्यांच्या मते, महिलांनी महिन्यातून एकदा स्तनांची स्वयं तपासणी (Self Breast Examination) करावी. स्तनात गाठ, त्वचेचा रंग बदलणे, स्तनाग्रातून स्त्राव होणे किंवा आकारात बदल जाणवणे यांसारखी कोणतीही लक्षणे दिसल्यास विलंब न करता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. तसेच वय आणि जोखीम घटक लक्षात घेऊन डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमित मॅमोग्राफी आणि इतर आवश्यक तपासण्या करून घेणे महत्त्वाचे आहे.
डॉ. जोशी यांनी स्पष्ट केले की, ब्रेस्ट कॅन्सरबाबत भीतीपेक्षा माहिती अधिक प्रभावी ठरते. सोशल मीडियावरील अपूर्ण किंवा चुकीच्या माहितीवर विश्वास ठेवण्याऐवजी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे. योग्य वेळी निदान, आधुनिक उपचारपद्धती आणि सकारात्मक दृष्टिकोन यांच्या मदतीने अनेक महिलांनी ब्रेस्ट कॅन्सरवर यशस्वी मात केली आहे.
ते म्हणाले, “ब्रेस्ट कॅन्सर हा लपवण्याचा विषय नाही. त्याबाबत मोकळेपणाने चर्चा होणे आणि महिलांनी नियमित तपासणीची सवय लावणे ही काळाची गरज आहे. जितक्या लवकर निदान होईल, तितके उपचारांचे यश वाढते.”
तज्ज्ञांच्या मते, समाजातील गैरसमज दूर करून महिलांमध्ये आरोग्याविषयी जागरूकता वाढविणे ही प्रत्येकाची सामूहिक जबाबदारी आहे. योग्य माहिती, नियमित तपासणी आणि वेळेवर उपचार या तीन गोष्टींच्या आधारे ब्रेस्ट कॅन्सरविरुद्धची लढाई अधिक प्रभावीपणे लढता येऊ शकते. त्यामुळे भीती, अफवा आणि चुकीच्या समजुतींपेक्षा वैज्ञानिक माहितीवर विश्वास ठेवणे हेच महिलांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने सर्वात महत्त्वाचे पाऊल ठरणार आहे.
About the Author
