सोशल मीडियावर रिल्स, व्हिडिओ आणि फोटो पोस्ट करण्याची क्रेझ दिवसेंदिवस वाढत असताना आता महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने आपल्या अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांसाठी सोशल मीडिया वापराबाबत नवी नियमावली जाहीर केली आहे. कर्तव्यावर असताना किंवा एसटी महामंडळाच्या परिसरात परवानगीशिवाय रिल्स आणि व्हिडिओ तयार करणे कर्मचाऱ्यांना महागात पडू शकते. महामंडळाची प्रतिमा, प्रवाशांची गोपनीयता आणि कामकाजातील शिस्त लक्षात घेऊन सोशल मीडियाच्या वापरावर अधिक काटेकोर निर्बंध घालण्यात आले आहेत.
एसटी महामंडळाचे चालक, वाहक तसेच इतर कर्मचारी सोशल मीडियावर सक्रिय असल्याचे पाहायला मिळते. अनेकदा एसटी बस, आगार, बसस्थानक किंवा कार्यालयीन परिसरात तयार केलेले व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल होतात. काही कर्मचारी गणवेशात असतानाही रिल्स किंवा मनोरंजनात्मक व्हिडिओ तयार करत असल्याचे प्रकार समोर आले आहेत. अशा प्रकारांमुळे महामंडळाच्या प्रतिमेवर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याने प्रशासनाने आता याबाबत स्पष्ट नियम आखल्याचे सांगितले जात आहे.
कर्तव्याच्या वेळेत रिल्सवर निर्बंध
नव्या नियमावलीनुसार कर्मचाऱ्यांनी कर्तव्यावर असताना कामाशी संबंधित जबाबदाऱ्यांना प्राधान्य देणे अपेक्षित आहे. ड्युटीच्या वेळेत वैयक्तिक सोशल मीडिया वापर, रिल्स तयार करणे, व्हिडिओ शूट करणे किंवा कामाशी संबंध नसलेले फोटो काढणे यावर निर्बंध असतील. विशेषतः चालक आणि वाहकांसाठी हा विषय प्रवाशांच्या सुरक्षिततेशी थेट संबंधित असल्याने नियमांचे काटेकोर पालन करावे लागणार आहे.
चालकाने वाहन चालवताना मोबाईलचा वापर करणे हे गंभीर सुरक्षेचे कारण ठरू शकते. त्यामुळे वाहन चालवताना सोशल मीडिया पाहणे, व्हिडिओ तयार करणे, लाईव्ह करणे किंवा इतर कोणत्याही कारणासाठी मोबाईलचा अनावश्यक वापर टाळण्यावर भर देण्यात आला आहे.
एसटी महामंडळाचा गणवेश हा संबंधित कर्मचाऱ्याबरोबरच महामंडळाच्या अधिकृत ओळखीशी जोडलेला असतो. त्यामुळे गणवेश परिधान करून सोशल मीडियावर आक्षेपार्ह, अशोभनीय किंवा महामंडळाची बदनामी होईल असे व्हिडिओ आणि मजकूर प्रसारित करणे कर्मचाऱ्यांसाठी अडचणीचे ठरू शकते.
कर्मचाऱ्यांनी वैयक्तिक सोशल मीडिया अकाउंटवर व्यक्त होताना आपली अधिकृत जबाबदारी आणि महामंडळाच्या प्रतिमेची जाणीव ठेवणे आवश्यक असल्याचे या नियमावलीमागील प्रमुख उद्दिष्ट आहे. सोशल मीडियावर केलेली पोस्ट काही मिनिटांत हजारो-लाखो लोकांपर्यंत पोहोचत असल्याने चुकीच्या पोस्टचा परिणाम व्यापक होऊ शकतो.
एसटी बस आणि परिसरातील चित्रीकरण
बसस्थानक, आगार, कार्यशाळा, कार्यालय तसेच महामंडळाच्या इतर परिसरात व्हिडिओ किंवा रिल्स तयार करताना संबंधित नियम आणि आवश्यक परवानगीचे पालन करावे लागणार आहे. महामंडळाच्या अंतर्गत कामकाजाशी संबंधित संवेदनशील माहिती किंवा कागदपत्रे सोशल मीडियावर प्रसिद्ध होणार नाहीत, याचीही काळजी घेण्याचे निर्देश कर्मचाऱ्यांना दिले जाऊ शकतात.
एसटी बसमध्ये दररोज लाखो प्रवासी प्रवास करतात. त्यामुळे व्हिडिओ तयार करताना प्रवाशांच्या गोपनीयतेचा प्रश्नही महत्त्वाचा ठरतो. कोणत्याही प्रवाशाची परवानगी न घेता त्याचा फोटो किंवा व्हिडिओ सोशल मीडियावर प्रसिद्ध झाल्यास वाद निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे सोशल मीडिया वापरताना प्रवाशांच्या गोपनीयतेचा आदर करणे आवश्यक आहे.
महामंडळाविरोधात आक्षेपार्ह मजकूर टाळावा
सोशल मीडियाच्या माध्यमातून महामंडळ, वरिष्ठ अधिकारी किंवा सहकाऱ्यांविषयी अपमानास्पद, बदनामीकारक किंवा आक्षेपार्ह मजकूर पोस्ट करणेही शिस्तभंगाच्या चौकटीत येऊ शकते. अंतर्गत प्रशासकीय विषय, गोपनीय माहिती किंवा अधिकृत निर्णयांशी संबंधित माहिती परवानगीशिवाय सार्वजनिक करण्याबाबतही कर्मचाऱ्यांनी खबरदारी घेणे अपेक्षित आहे.
एखाद्या कर्मचाऱ्याला कामकाजासंदर्भात तक्रार किंवा समस्या असल्यास त्यासाठी उपलब्ध अधिकृत प्रशासकीय यंत्रणेचा वापर करणे अपेक्षित राहील. सोशल मीडियावर थेट आरोप-प्रत्यारोप केल्याने महामंडळाच्या प्रतिमेला धक्का बसण्यासोबतच संबंधित कर्मचाऱ्यावरही कारवाईची शक्यता निर्माण होऊ शकते.
नव्या सोशल मीडिया नियमांचे उल्लंघन झाल्यास संबंधित प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार प्रशासकीय किंवा शिस्तभंगाची कारवाई होऊ शकते. पोस्ट किंवा व्हिडिओ किती गंभीर आहे, त्यामुळे महामंडळाच्या प्रतिमेला किंवा कामकाजाला नुकसान झाले आहे का, प्रवाशांच्या सुरक्षिततेशी तडजोड झाली आहे का, यासारख्या बाबींचा विचार केला जाऊ शकतो.
त्यामुळे केवळ सोशल मीडियावर प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी ड्युटीच्या वेळेत रिल्स बनवणे आता कर्मचाऱ्यांना महागात पडण्याची शक्यता आहे. विशेषतः नियमांचे वारंवार उल्लंघन करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांकडे प्रशासन अधिक गांभीर्याने पाहू शकते.
सोशल मीडिया वापरावर पूर्ण बंदी नाही
महामंडळाच्या नव्या भूमिकेचा अर्थ कर्मचाऱ्यांनी सोशल मीडिया वापरूच नये, असा नसल्याचेही लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. वैयक्तिक आयुष्यात सोशल मीडिया वापरण्याचा अधिकार कर्मचाऱ्यांना आहे. मात्र कर्तव्यावर असताना, अधिकृत गणवेशात किंवा महामंडळाच्या मालमत्तेचा आणि परिसराचा वापर करून तयार केलेल्या सामग्रीबाबत जबाबदारीने वागणे आवश्यक ठरणार आहे.
फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा वापर करताना अधिकृत आणि वैयक्तिक भूमिका यांच्यातील फरक स्पष्ट ठेवणेही महत्त्वाचे आहे. वैयक्तिक मत हे महामंडळाचे अधिकृत मत असल्याचा गैरसमज निर्माण होणार नाही, याची काळजी कर्मचाऱ्यांनी घ्यावी लागणार आहे.
प्रवाशांची सुरक्षितता सर्वांत महत्त्वाची
एसटी महामंडळाच्या दृष्टीने चालक आणि वाहकांवर हजारो प्रवाशांच्या सुरक्षित प्रवासाची जबाबदारी असते. त्यामुळे ड्युटीदरम्यान मोबाईल आणि सोशल मीडियामुळे लक्ष विचलित होणार नाही, याकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज आहे. चालकाने वाहन चालवताना रिल्स किंवा व्हिडिओ करण्याचा प्रयत्न केल्यास तो स्वतःसह प्रवाशांसाठीही धोकादायक ठरू शकतो.
सोशल मीडियाच्या वाढत्या प्रभावामुळे सरकारी आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील अनेक संस्थांना कर्मचाऱ्यांसाठी डिजिटल आचारसंहिता तयार करण्याची गरज भासत आहे. एसटी महामंडळाची नवी नियमावलीदेखील त्याच दिशेने उचललेले पाऊल मानले जात आहे.
एकंदरीत, सोशल मीडियावर सक्रिय असलेल्या एसटी कर्मचाऱ्यांना आता अधिक सावध राहावे लागणार आहे. ड्युटीच्या वेळेत रिल्स बनवणे, परवानगीशिवाय महामंडळाच्या परिसरातील चित्रीकरण करणे किंवा महामंडळाच्या प्रतिमेला धक्का पोहोचवणारी सामग्री प्रसिद्ध करणे अडचणीचे ठरू शकते. त्यामुळे ‘रिल्स’च्या नादात नियमांकडे दुर्लक्ष केल्यास संबंधित कर्मचाऱ्यांना त्याची किंमत प्रशासकीय कारवाईच्या स्वरूपात मोजावी लागू शकते.
About the Author
