आषाढी एकादशीच्या निमित्ताने महाराष्ट्रात लाखो वारकऱ्यांची पंढरपूरकडे वाटचाल सुरू असताना यंदा वारकरी परंपरेने एक ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे. विठ्ठल भक्तीचा संदेश आता केवळ महाराष्ट्रापुरता मर्यादित न राहता सातासमुद्रापार पोहोचला असून लंडनमधून पहिल्यांदाच ‘ग्लोबल वारी’ची भव्य सुरुवात झाली आहे. ‘विठ्ठल… विठ्ठल… जय हरी विठ्ठल’च्या अखंड गजरात निघालेली ही दिंडी तब्बल ११ देशांचा प्रवास करत आषाढी एकादशीला पंढरपूरमध्ये दाखल होणार आहे. त्यामुळे वारकरी संप्रदायाच्या इतिहासात एका नव्या पर्वाची नोंद झाली आहे.
६ जून रोजी लंडनमधील रॉयल विंडसर रेसकोर्स येथून या अनोख्या वारीला प्रारंभ झाला. महाराष्ट्रातील पारंपरिक वारीचे स्वरूप जपत, टाळ-मृदंगाचा गजर, भगव्या पताका, हरिनामाचा जप आणि विठ्ठल भक्तीचा उत्साह यासह ही दिंडी मार्गस्थ झाली. विशेष म्हणजे या वारीत केवळ भारतीयच नव्हे तर विविध देशांतील नागरिक आणि विठ्ठल भक्त मोठ्या संख्येने सहभागी झाले आहेत. अनेक परदेशी नागरिकांनीही वारकरी वेष धारण करून या यात्रेत सहभाग नोंदवला आहे.
ही ‘ग्लोबल वारी’ सुमारे ५० दिवसांचा प्रदीर्घ प्रवास करणार आहे. लंडनमधून सुरू झाल्यानंतर ही दिंडी नेदरलँड, बेल्जियम, फ्रान्स, जर्मनी, पोलंड, झेक रिपब्लिक, हंगेरी, रोमानिया आणि तुर्की अशा विविध देशांमधून मार्गक्रमण करणार आहे. प्रत्येक देशात स्थानिक भारतीय समुदाय तसेच अध्यात्मप्रेमी नागरिक या वारीचे स्वागत करत आहेत. विविध शहरांमध्ये हरिपाठ, कीर्तन, भजन आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात येत असून विठ्ठल भक्तीचा संदेश जागतिक स्तरावर पोहोचवला जात आहे.
या वारीमागे लंडनस्थित ‘श्री विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर समिती’ आणि अनिवासी भारतीय विठ्ठल भक्तांचा मोठा पुढाकार आहे. गेल्या काही वर्षांपासून युरोपमध्ये वारकरी परंपरा जपण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले जात आहेत. त्याचाच विस्तार म्हणून या वर्षी पहिल्यांदाच जागतिक स्वरूपातील दिंडीचे आयोजन करण्यात आले आहे. आयोजकांच्या मते, वारकरी परंपरा ही केवळ धार्मिक परंपरा नसून ती समानता, बंधुता, प्रेम, सेवा आणि मानवतेचा संदेश देणारी जीवनशैली आहे. हा संदेश जगभर पोहोचवण्यासाठी ग्लोबल वारी हा उपक्रम राबवण्यात आला आहे.
वारीचे आणखी एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट म्हणजे लंडनमध्ये उभारण्यात येणाऱ्या भव्य श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिराच्या संकल्पनेची माहिती अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवणे. युरोपमधील भारतीय समाजासाठी हे मंदिर श्रद्धा, संस्कृती आणि अध्यात्माचे केंद्र ठरणार आहे. मंदिर उभारणीसाठी जनजागृती, निधी संकलन आणि भाविकांचे सहकार्य मिळवण्यासाठीही या वारीचा उपयोग केला जात आहे. या मंदिराच्या माध्यमातून पुढील पिढीला भारतीय संस्कृती, संत परंपरा आणि वारकरी विचारधारा समजावून सांगण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
विशेष म्हणजे या वारीत सहभागी झालेल्या अनेक तरुणांनी वारकरी परंपरेबद्दल मोठी उत्सुकता व्यक्त केली आहे. महाराष्ट्राबाहेर जन्मलेल्या आणि वाढलेल्या नव्या पिढीला विठ्ठल भक्ती, संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम आणि वारकरी संप्रदायाच्या मूल्यांची ओळख करून देण्याचे काम या दिंडीतून होत आहे. विविध देशांतील युवक-युवती टाळ वाजवत, अभंग गात आणि विठ्ठल नामस्मरण करत या यात्रेत सहभागी होत आहेत.
ग्लोबल वारीच्या प्रत्येक टप्प्यावर स्थानिक समुदायाच्या सहभागामुळे एक वेगळेच वातावरण निर्माण होत आहे. अनेक ठिकाणी भारतीय संस्कृतीचे दर्शन घडवणारे कार्यक्रम आयोजित केले जात आहेत. पारंपरिक पोशाख, अभंग गायन, कीर्तन आणि वारकरी परंपरेची माहिती देणाऱ्या प्रदर्शनांमुळे परदेशी नागरिकांनाही या संस्कृतीची ओळख होत आहे. त्यामुळे ही वारी केवळ धार्मिक यात्रा न राहता सांस्कृतिक संवादाचे एक प्रभावी माध्यम ठरत आहे.
वारकरी संप्रदायाची परंपरा शेकडो वर्षांपासून महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि आध्यात्मिक जीवनाचा अविभाज्य भाग राहिली आहे. संतांच्या विचारांनी प्रेरित झालेली ही परंपरा समाजात समता, सद्भावना आणि भक्तीचा संदेश देत आली आहे. आज त्याच परंपरेचा जागतिक विस्तार होत असल्याचे चित्र या ग्लोबल वारीच्या निमित्ताने पाहायला मिळत आहे. महाराष्ट्रातील विठ्ठल भक्तांसाठी ही अभिमानाची बाब मानली जात आहे.
आयोजकांच्या माहितीनुसार, विविध देशांमधून प्रवास पूर्ण केल्यानंतर ही दिंडी भारतात दाखल होईल आणि अखेर २५ जुलै रोजी आषाढी एकादशीच्या दिवशी पंढरपूरमध्ये पोहोचेल. लाखो वारकऱ्यांसोबत विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी ही जागतिक दिंडीही सहभागी होणार आहे. त्यामुळे यंदाची आषाढी वारी अनेक अर्थांनी विशेष ठरणार आहे.
‘विठ्ठल भक्तीला सीमा नाहीत’ हे या उपक्रमातून पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. महाराष्ट्रातील पंढरपूरपासून सुरू झालेला भक्तीचा प्रवाह आता युरोपच्या विविध देशांतून वाहत पुन्हा विठुरायाच्या चरणी येणार आहे. जगभरातील भक्तांना एकत्र आणणारी ही ‘ग्लोबल वारी’ वारकरी परंपरेच्या इतिहासातील एक सुवर्ण अध्याय ठरणार असून विठ्ठल नामाचा जयघोष आता खऱ्या अर्थाने जागतिक पातळीवर घुमू लागला आहे.
About the Author
