पुणे : भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील दोन मानाच्या आणि ऐतिहासिक रेल्वेगाड्यांच्या स्मरणार्थ सोमवारी पुणे रेल्वे स्थानकावर विशेष उत्सवाचे आयोजन करण्यात आले आहे. देशातील सर्वाधिक लोकप्रिय आणि प्रतिष्ठित रेल्वेगाड्यांपैकी एक असलेल्या डेक्कन क्वीनच्या ९७ व्या वर्धापनदिनानिमित्त तसेच ऐतिहासिक पंजाब मेलच्या ११५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त रेल्वेप्रेमी, प्रवासी आणि इतिहासप्रेमी मोठ्या संख्येने एकत्र येणार आहेत. भारतीय रेल्वेच्या समृद्ध परंपरेचे प्रतीक मानल्या जाणाऱ्या या दोन्ही गाड्यांच्या स्मरणार्थ आयोजित करण्यात आलेला हा कार्यक्रम रेल्वेच्या वारशाला उजाळा देणारा ठरणार आहे.
पुणे रेल्वे स्थानकावर डेक्कन क्वीनच्या इंजिनाजवळ विशेष केक कापण्याचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला आहे. रेल्वे प्रवासी समूहाचे अध्यक्ष हर्षा शाह यांनी या कार्यक्रमासाठी रेल्वेप्रेमी, नियमित प्रवासी, छायाचित्रकार, इतिहास संशोधक आणि सर्वसामान्य नागरिकांना खुले निमंत्रण दिले आहे. रेल्वेच्या इतिहासातील या सुवर्णक्षणाचा भाग होण्यासाठी मोठ्या संख्येने उपस्थित राहण्याचे आवाहनही त्यांनी केले आहे.
डेक्कन क्वीन ही केवळ एक रेल्वेगाडी नसून महाराष्ट्राच्या रेल्वे इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण अध्याय मानली जाते. १ जून १९२९ रोजी मुंबई आणि पुणे दरम्यान सुरू झालेली ही गाडी भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकतेचे प्रतीक ठरली होती. त्या काळात अत्याधुनिक सुविधा, आकर्षक डबे आणि वेळेच्या अचूकतेसाठी प्रसिद्ध असलेली डेक्कन क्वीन आजही प्रवाशांच्या पसंतीस उतरते. गेल्या ९७ वर्षांपासून ही गाडी मुंबई-पुणे प्रवासाचा अविभाज्य भाग बनली आहे.
डेक्कन क्वीनला ‘क्वीन ऑफ द डेक्कन’ म्हणून ओळखले जाते. सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमधून धावणारी ही रेल्वेगाडी अनेक पिढ्यांच्या आठवणींशी जोडलेली आहे. ब्रिटिशकालीन रेल्वे व्यवस्थेतील आधुनिकतेचा वारसा जपत ही गाडी आजही सेवेत आहे. रेल्वेप्रेमींमध्ये डेक्कन क्वीनबद्दल विशेष आकर्षण असून तिच्या प्रत्येक वर्धापनदिनाला उत्साहाचे वातावरण निर्माण होते.
याच कार्यक्रमात पंजाब मेलच्या ११५ व्या वर्धापनदिनाचाही गौरव करण्यात येणार आहे. पंजाब मेल ही भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील सर्वात जुन्या आणि प्रतिष्ठित गाड्यांपैकी एक मानली जाते. १९११ मध्ये सुरू झालेली ही रेल्वेगाडी भारतातील विविध प्रदेशांना जोडणारा महत्त्वाचा दुवा ठरली. ब्रिटिश भारतातील पंजाब प्रदेश आणि मुंबई यांना जोडणारी ही गाडी त्या काळातील सर्वात महत्त्वाच्या रेल्वे सेवांपैकी एक होती.
पंजाब मेलने भारतीय रेल्वेच्या विकासाच्या अनेक टप्प्यांना साक्षीदार राहून देशाच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. अनेक ऐतिहासिक घटनांच्या काळात ही रेल्वेगाडी कार्यरत राहिली असून आजही तिचे ऐतिहासिक महत्त्व कायम आहे. ११५ वर्षांचा प्रवास पूर्ण करणारी पंजाब मेल भारतीय रेल्वेच्या दीर्घ आणि समृद्ध परंपरेचे प्रतीक म्हणून ओळखली जाते.
या विशेष कार्यक्रमादरम्यान रेल्वेच्या इतिहासावर आधारित चर्चासत्रे, रेल्वेगाड्यांच्या स्मृती जागवणाऱ्या आठवणींची देवाणघेवाण तसेच छायाचित्रणाचे विशेष उपक्रम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. अनेक ज्येष्ठ रेल्वे कर्मचारी, निवृत्त अधिकारी आणि रेल्वे अभ्यासक देखील या कार्यक्रमात सहभागी होणार असल्याची माहिती आयोजकांनी दिली आहे.
रेल्वेप्रेमींसाठी अशा कार्यक्रमांचे विशेष महत्त्व असते. रेल्वे ही केवळ प्रवासाचे साधन नसून भारताच्या सामाजिक आणि आर्थिक प्रगतीचा महत्त्वाचा पाया आहे. देशाच्या विविध भागांना जोडणाऱ्या रेल्वेने अनेक पिढ्यांना रोजगार, शिक्षण आणि व्यवसायाच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या आहेत. त्यामुळे रेल्वेच्या इतिहासाशी निगडित प्रत्येक टप्पा हा नागरिकांसाठी अभिमानाचा विषय ठरतो.
डेक्कन क्वीन आणि पंजाब मेल या दोन्ही गाड्या भारतीय रेल्वेच्या गौरवशाली परंपरेचे प्रतिनिधित्व करतात. एकीकडे डेक्कन क्वीनने महाराष्ट्रातील प्रवाशांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण केले आहे, तर दुसरीकडे पंजाब मेलने देशाच्या रेल्वे इतिहासात आपला स्वतंत्र ठसा उमटवला आहे. या दोन्ही गाड्यांचे वर्धापनदिन एकाच वेळी साजरे होत असल्याने रेल्वेप्रेमींसाठी हा दुहेरी आनंदाचा क्षण ठरणार आहे.
हर्षा शाह यांनी सांगितले की, रेल्वेच्या इतिहासाविषयी नव्या पिढीमध्ये जागरूकता निर्माण करणे आणि भारतीय रेल्वेच्या वारशाचा गौरव करणे हा या कार्यक्रमामागील मुख्य उद्देश आहे. रेल्वेप्रेमी आणि नागरिकांनी मोठ्या संख्येने उपस्थित राहून या ऐतिहासिक क्षणाचे साक्षीदार व्हावे, असे आवाहन त्यांनी केले आहे.
सोमवारी सकाळी पुणे रेल्वे स्थानकावर होणारा हा कार्यक्रम रेल्वेच्या इतिहासाला उजाळा देणारा, जुन्या आठवणींना नव्याने उजाळा देणारा आणि भारतीय रेल्वेच्या गौरवशाली परंपरेचा उत्सव ठरणार आहे. डेक्कन क्वीनच्या ९७ वर्षांच्या आणि पंजाब मेलच्या ११५ वर्षांच्या यशस्वी प्रवासाचा हा सोहळा रेल्वेप्रेमींसाठी अविस्मरणीय ठरणार असल्याचे चित्र सध्या दिसून येत आहे.
About the Author
