मुंबई : छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या इतिहासाशी निगडित आणि त्यांच्या शौर्याचे प्रतीक मानली जाणारी ऐतिहासिक वाघनखे आता मुंबईकरांना जवळून पाहण्याची संधी मिळणार आहे. लंडनमधील सुप्रसिद्ध व्हिक्टोरिया अँड अल्बर्ट संग्रहालयातून महाराष्ट्रात आणण्यात आलेली ही वाघनखे येत्या नोव्हेंबर महिन्यापासून मुंबईतील छत्रपती शिवाजी महाराज वस्तू संग्रहालयात प्रदर्शनासाठी ठेवली जाणार आहेत. या ऐतिहासिक वस्तूचे प्रदर्शन सर्वसामान्य नागरिकांसाठी खुले करण्यात येणार असून याबाबत प्रशासनाकडून तयारीला वेग आला आहे.
शिवरायांच्या शौर्यगाथेशी संबंधित असलेली ही वाघनखे गेल्या अनेक दशकांपासून ब्रिटनमध्ये जतन करून ठेवण्यात आली होती. महाराष्ट्र शासनाच्या पुढाकाराने आणि विविध स्तरांवरील चर्चेनंतर ही वाघनखे तीन वर्षांच्या करारावर भारतात आणण्यात आली आहेत. महाराष्ट्रात आल्यानंतर इतिहासप्रेमी, शिवभक्त आणि संशोधकांमध्ये या ऐतिहासिक ठेव्याबाबत मोठे आकर्षण निर्माण झाले आहे.
विशेष म्हणजे, शिवरायांनी अफजलखानाचा वध करताना वापरल्याचे मानले जाणारे हे शस्त्र असल्याने त्याला भावनिक, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी झालेल्या ऐतिहासिक भेटीत अफजलखानाशी सामना करताना शिवाजी महाराजांनी वाघनखांचा वापर केला होता, अशी ऐतिहासिक नोंदींमध्ये माहिती आहे. त्यामुळे या वाघनखांकडे केवळ शस्त्र म्हणून नव्हे, तर स्वराज्याच्या संघर्षाचे प्रतीक म्हणूनही पाहिले जाते.
मुंबईतील छत्रपती शिवाजी महाराज वस्तू संग्रहालयात या वाघनखांसाठी विशेष दालन उभारले जाणार आहे. संग्रहालय प्रशासनाकडून सुरक्षा, तापमान नियंत्रण, प्रकाशयोजना आणि संवर्धन यासाठी आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. ऐतिहासिक वस्तू असल्याने तिच्या सुरक्षिततेबाबत कोणतीही तडजोड केली जाणार नसल्याचे अधिकाऱ्यांकडून सांगण्यात येत आहे.
या प्रदर्शनासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचाही वापर करण्यात येणार आहे. वाघनखांचा इतिहास, त्यामागील पार्श्वभूमी, शिवकालीन घटनांची माहिती तसेच प्रतापगडाच्या लढाईशी संबंधित डिजिटल सादरीकरणही पर्यटकांना अनुभवता येईल. यामुळे केवळ वाघनखे पाहण्यापुरतेच नव्हे, तर शिवरायांच्या पराक्रमाचा इतिहास अधिक प्रभावीपणे जाणून घेण्याची संधी मिळणार आहे.
संग्रहालयात येणाऱ्या पर्यटकांची संभाव्य गर्दी लक्षात घेता प्रवेश व्यवस्थापनासाठी विशेष योजना आखण्यात येत आहे. ऑनलाईन तिकीट प्रणाली, वेळेनुसार प्रवेश, सुरक्षा तपासणी आणि विशेष मार्गदर्शक सेवा उपलब्ध करून देण्याचा विचार सुरू आहे. विशेषतः शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक उपक्रमही आयोजित केले जाण्याची शक्यता आहे.
इतिहास अभ्यासकांच्या मते, अशा दुर्मीळ ऐतिहासिक वस्तू भारतात आणल्या गेल्यामुळे नव्या पिढीला इतिहासाशी थेट नाळ जोडण्याची संधी मिळते. शिवाजी महाराजांचा इतिहास पुस्तकी ज्ञानापुरता मर्यादित न राहता प्रत्यक्ष ऐतिहासिक वस्तूंच्या माध्यमातून समजण्यास मदत होते. त्यामुळे या प्रदर्शनाला मोठा प्रतिसाद मिळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
दरम्यान, या वाघनखांच्या अस्सलतेबाबत पूर्वी काही इतिहासकारांनी प्रश्न उपस्थित केले होते. काहींच्या मते ही वाघनखे शिवाजी महाराजांनी वापरलेली मूळ वाघनखे आहेत, तर काही इतिहास संशोधक याबाबत साशंक भूमिका मांडतात. मात्र, यावर विविध तज्ज्ञांकडून अभ्यास सुरू असून संग्रहालय प्रशासनाने ऐतिहासिक संदर्भांसह ही वस्तू प्रदर्शनात ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
राज्य सरकारकडूनही या प्रदर्शनाला विशेष महत्त्व दिले जात आहे. महाराष्ट्राच्या इतिहासाशी संबंधित महत्त्वाच्या वारशाचे जतन आणि जनतेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी विविध उपक्रम राबवले जात आहेत. शिवरायांच्या इतिहासाशी संबंधित वस्तूंविषयी युवकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हे प्रदर्शन महत्त्वाची भूमिका बजावेल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
नोव्हेंबर महिन्यापासून सुरू होणाऱ्या या प्रदर्शनामुळे मुंबईतील सांस्कृतिक आणि पर्यटन क्षेत्रालाही चालना मिळण्याची शक्यता आहे. राज्यातील विविध भागांमधून तसेच देशभरातून शिवप्रेमी मुंबईत दाखल होण्याची शक्यता असून संग्रहालय परिसरात पर्यटकांची मोठी गर्दी होण्याचा अंदाज आहे.
शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाचे प्रतीक मानली जाणारी ही वाघनखे प्रत्यक्ष पाहण्याची संधी अनेकांसाठी ऐतिहासिक अनुभव ठरणार आहे. त्यामुळे नोव्हेंबर महिन्यापासून सुरू होणाऱ्या या प्रदर्शनाकडे संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले असून शिवभक्तांमध्ये उत्सुकतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
About the Author
