ऑनलाइन क्विक-कॉमर्स सेवांच्या माध्यमातून अवघ्या काही मिनिटांत किराणा आणि खाद्यपदार्थ घरपोच मिळत असले, तरी या सेवांमधील उत्पादनांची गुणवत्ता आणि सुरक्षिततेबाबत पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे. कल्याणी नगर परिसरातील एका महिला ग्राहकाने Swiggy Instamart वरून ऑर्डर केलेल्या चिप्सचे पॅकेट मुदत संपल्यानंतरही आपल्याला वितरित करण्यात आल्याचा आरोप केला आहे. विशेष म्हणजे, संबंधित उत्पादनाची मुदत तीन दिवसांपूर्वीच संपली होती, असा दावा ग्राहकाने केला आहे.
ग्राहकाने ६ ऑगस्ट Swiggy Instamart वरून किराणा मालाची ऑनलाइन ऑर्डर केली होती. या ऑर्डरमध्ये सात अन्य वस्तूंसह Tom Yumm Indian Masala Chipsचे एक पॅकेट समाविष्ट होते. ऑर्डर घरपोच मिळाल्यानंतर ग्राहकाने वस्तू तपासल्या असता चिप्सच्या पॅकेटवर नमूद केलेली अंतिम तारीख पाहून तिला धक्का बसला.
चिप्सच्या पॅकेटवर ३ ऑगस्ट ही मुदत संपण्याची तारीख नमूद करण्यात आली होती. मात्र हे पॅकेट तिला ६ ऑगस्ट रोजी, म्हणजेच मुदत संपल्यानंतर तीन दिवसांनी वितरित करण्यात आले. खाद्यपदार्थाच्या बाबतीत असा प्रकार गंभीर असल्याचे सांगत ग्राहकाने याबाबत तत्काळ Swiggy च्या प्लॅटफॉर्मवर तक्रार नोंदवली.
या प्रकरणात ग्राहकाने आणखी एक गंभीर मुद्दा उपस्थित केला आहे. मुदत संपलेला खाद्यपदार्थ वितरित केल्याची तक्रार केल्यानंतर कंपनीकडून संबंधित उत्पादनाच्या किमतीएवढा म्हणजेच १५ रुपयांचा परतावा देण्याची ऑफर करण्यात आली.
मात्र केवळ उत्पादनाची किंमत परत करणे हा या समस्येवरील पुरेसा उपाय नसल्याचे ग्राहकाचे म्हणणे आहे. मुदत संपलेले खाद्यपदार्थ ग्राहकांपर्यंत पोहोचतातच कसे? डार्क स्टोअरमध्ये मालाची नियमित तपासणी केली जाते का? उत्पादनांची एक्सपायरी डेट तपासण्याची जबाबदारी नेमकी कोणाची? असे अनेक प्रश्न या घटनेमुळे उपस्थित झाले आहेत.
संबंधित ग्राहकाने हा पहिलाच प्रकार नसल्याचाही दावा केला आहे. यापूर्वीदेखील ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवरून मुदत संपलेली उत्पादने मिळाल्याचे तिचे म्हणणे आहे. त्यामुळे हा केवळ एका चिप्सच्या पॅकेटचा किंवा १५ रुपयांच्या परताव्याचा विषय नसून ग्राहकांच्या आरोग्याशी आणि खाद्यसुरक्षेशी संबंधित गंभीर बाब असल्याचे तिने म्हटले आहे.
क्विक-कॉमर्स कंपन्या ग्राहकांना काही मिनिटांत वस्तू पोहोचवण्यासाठी विविध भागांमध्ये ‘डार्क स्टोअर्स’च्या माध्यमातून मालाचा साठा ठेवतात. या ठिकाणांहून ग्राहकांच्या ऑर्डरनुसार वस्तू पॅक करून डिलिव्हरी पार्टनरमार्फत पाठवल्या जातात. वेगवान डिलिव्हरी ही या व्यवसायाची मोठी ताकद असली, तरी मालाची गुणवत्ता, साठवणूक आणि कालबाह्य उत्पादनांची वेळेवर विल्हेवाट याबाबत काटेकोर व्यवस्था असणे तितकेच आवश्यक आहे.
या घटनेमुळे डार्क स्टोअरमध्ये उपलब्ध असलेल्या उत्पादनांच्या expiry date आणि inventory management संदर्भातील प्रक्रियेवर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. मुदत संपण्याच्या जवळ आलेली किंवा मुदत संपलेली उत्पादने वेळीच शेल्फमधून हटवली जात नसतील, तर अशा वस्तू ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
ग्राहकाने आरोप करताना म्हटले आहे की, “Swiggy Instamart वरून वारंवार मुदत संपलेल्या वस्तू मिळत आहेत. योग्य प्रकारे गुणवत्ता तपासणी होत नसल्याचे यातून दिसते. नफ्याच्या मागे लागून मुदत संपलेले खाद्यपदार्थ विकले गेले, तर त्याचा ग्राहकांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.”
गेल्या काही वर्षांत भारतातील मोठ्या शहरांमध्ये क्विक-कॉमर्स सेवांचा वापर वेगाने वाढला आहे. किराणा माल, पॅकेज्ड फूड, फळे-भाज्या, दुग्धजन्य पदार्थ, घरगुती वापराच्या वस्तू अशा अनेक वस्तू काही मिनिटांत ग्राहकांच्या दारात पोहोचवल्या जात आहेत.
विशेषतः महानगरांमध्ये या सेवांना मोठी मागणी आहे. मात्र ग्राहकांना वेगवान सेवा देण्याबरोबरच विक्री होणाऱ्या प्रत्येक खाद्यपदार्थाची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता सुनिश्चित करण्याची जबाबदारी संबंधित विक्रेते व प्लॅटफॉर्मशी जोडलेल्या यंत्रणांवर असते.
खाद्यपदार्थ खरेदी करताना ग्राहक दुकानात उत्पादन स्वतः तपासू शकतो. ऑनलाइन खरेदीमध्ये मात्र उत्पादन निवडण्यापासून पॅकिंगपर्यंतची प्रक्रिया ग्राहकाच्या नजरेसमोर नसते. त्यामुळे ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म आणि संबंधित स्टोअरवरील विश्वास हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक ठरतो.
या प्रकारानंतर क्विक-कॉमर्सच्या डार्क स्टोअर्सची अन्नसुरक्षा यंत्रणेकडून नियमित तपासणी व्हावी, अशी मागणीही पुढे येत आहे. स्टोअरमधील खाद्यपदार्थांच्या अंतिम वापराच्या तारखा, साठवणूक पद्धती, तापमान नियंत्रण आवश्यक असलेल्या उत्पादनांची व्यवस्था तसेच मुदत संपलेला माल वेगळा करण्याची प्रक्रिया याकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.
विशेषतः पॅकेज्ड फूडच्या बाबतीत स्टॉक व्यवस्थापनासाठी तांत्रिक प्रणाली उपलब्ध असताना मुदत संपलेले उत्पादन ग्राहकाच्या ऑर्डरमध्ये जाणे ही गंभीर त्रुटी मानली जात आहे. अशा घटनांची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी कंपन्यांनी अंतर्गत तपासणी अधिक काटेकोर करण्याची आवश्यकता आहे.
या घटनेबाबत बातमी प्रसिद्ध होईपर्यंत Swiggy कडून अधिकृत प्रतिक्रिया उपलब्ध झालेली नव्हती. त्यामुळे संबंधित उत्पादन ग्राहकापर्यंत नेमके कसे पोहोचले, संबंधित डार्क स्टोअरमध्ये कोणती गुणवत्ता तपासणी प्रक्रिया राबवली जाते आणि ग्राहकाने केलेल्या आरोपांवर कंपनीची भूमिका काय आहे, याबाबत अधिकृत स्पष्टीकरणाची वाट पाहावी लागणार आहे.
दरम्यान, या घटनेने ऑनलाइन किराणा आणि खाद्यपदार्थ मागवणाऱ्या ग्राहकांसाठीही महत्त्वाचा इशारा दिला आहे. घरपोच मिळालेल्या पॅकेज्ड खाद्यपदार्थांचे पॅकिंग, उत्पादन तारीख तसेच Best Before किंवा Expiry Date तपासूनच त्याचे सेवन करणे आवश्यक असल्याचे या निमित्ताने पुन्हा अधोरेखित झाले आहे.
अवघ्या काही मिनिटांत डिलिव्हरी देण्याची स्पर्धा वाढत असताना ‘वेगवान डिलिव्हरीसोबत सुरक्षित डिलिव्हरीही तितकीच महत्त्वाची’ असल्याचे या प्रकरणातून स्पष्ट होत आहे. आता संबंधित ग्राहकाच्या आरोपांची कंपनीकडून कशी दखल घेतली जाते आणि अशा घटना रोखण्यासाठी कोणती पावले उचलली जातात, याकडे ग्राहकांचे लक्ष लागले आहे.
About the Author
