चहा हा प्रत्येक भारतीयांच्या जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. आपल्यापैकी अनेकांची दिवसाची सुरुवात गरमागरम चहाने होते. सकाळचा चहा शरीर आणि मनाला ताजेतवाने करण्याचे काम करतो. काही लोक दिवसातून एक-दोन वेळा चहा पितात, तर काहींना दिवसभरात अनेक कप चहा पिण्याची सवय असते. चहामधील कॅफिन आणि इतर घटक तात्पुरती ऊर्जा देतात, त्यामुळे कामाचा ताण किंवा थकवा कमी झाल्यासारखे वाटते. मात्र, चहाचे प्रमाण आणि तो पिण्याची वेळ याकडे दुर्लक्ष केल्यास आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतात.
विशेषतः सकाळी उपाशीपोटी चहा पिण्याची सवय अनेकांमध्ये आढळते. उठल्यानंतर काहीही न खाता थेट चहा पिणे ही अनेकांसाठी दैनंदिन दिनचर्येचा भाग असते. परंतु तज्ज्ञांच्या मते, ही सवय पचनसंस्थेसाठी फारशी चांगली मानली जात नाही. उपाशीपोटी चहा घेतल्यास पोटातील आम्लांचे प्रमाण वाढू शकते, ज्यामुळे ॲसिडिटी, गॅस, पोटात जळजळ किंवा अस्वस्थता निर्माण होऊ शकते.
चहामध्ये असलेल्या कॅफिनमुळे पोटात आम्लनिर्मिती वाढते. जेव्हा पोट रिकामे असते तेव्हा हे आम्ल थेट पोटाच्या आतील आवरणावर परिणाम करू शकते. परिणामी छातीत जळजळ, आंबट ढेकर येणे किंवा पोट फुगल्यासारखे वाटणे अशा समस्या उद्भवू शकतात. ज्यांना आधीपासून ॲसिड रिफ्लक्स किंवा गॅस्ट्रिक त्रास आहे, त्यांनी तर विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
याशिवाय, जास्त प्रमाणात चहा पिण्यामुळे शरीरातील काही पोषक घटकांचे शोषणही कमी होऊ शकते. चहातील टॅनिन्स हे घटक लोहाच्या शोषणात अडथळा आणू शकतात. त्यामुळे ज्यांना रक्ताल्पता (अॅनिमिया) आहे किंवा शरीरात लोहाची कमतरता आहे, त्यांनी चहाचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे गरजेचे आहे. विशेषतः जेवणानंतर लगेच चहा पिणे टाळावे, कारण त्यामुळे शरीराला अन्नातील लोह योग्य प्रमाणात मिळत नाही.
उपाशीपोटी चहा घेतल्याने काही लोकांना मळमळ, डोकेदुखी किंवा चिडचिडेपणाही जाणवू शकतो. कॅफिनची सवय लागल्यामुळे शरीराला सतत त्याची गरज भासू लागते आणि चहा न मिळाल्यास थकवा किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. त्यामुळे चहावर अवलंबून राहण्याऐवजी संतुलित आहार आणि पुरेशी झोप यांना प्राधान्य देणे अधिक फायदेशीर ठरते.
मग चहा कसा आणि केव्हा प्यावा? तज्ज्ञांच्या मते, सकाळी उठल्यानंतर सर्वप्रथम कोमट पाणी पिणे अधिक लाभदायक ठरते. त्यानंतर हलका नाश्ता करून चहा घेतल्यास पोटावर होणारा ताण कमी होतो. चहासोबत बिस्किटे, सुकामेवा किंवा हलका आहार घेतल्यास ॲसिडिटीची शक्यता कमी होते. तसेच दिवसातून दोन ते तीन कपांपेक्षा अधिक चहा पिणे टाळावे.
हर्बल टी, ग्रीन टी किंवा कमी साखरेचा चहा हे पर्याय देखील आरोग्यासाठी तुलनेने चांगले मानले जातात. मात्र कोणताही चहा प्रमाणातच घेणे महत्त्वाचे आहे. अतिप्रमाणात चहा सेवन केल्यास झोपेच्या समस्या, हृदयाचे ठोके वाढणे आणि तणाव वाढणे यांसारखे दुष्परिणामही होऊ शकतात.
चहा हा आनंद देणारे आणि ताजेतवाने करणारे पेय असले तरी तो योग्य वेळी आणि मर्यादित प्रमाणात पिणे आवश्यक आहे. विशेषतः उपाशीपोटी चहा पिण्याची सवय असल्यास ती बदलण्याचा प्रयत्न करावा. आरोग्यदायी सवयी अंगीकारल्यास चहाचा आनंद घेतानाच शरीराचे आरोग्यही उत्तम राखता येईल.
About the Author
