सासवड : सुमारे ३० किलोमीटर अंतरावर वसलेले हे ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारशाने समृद्ध असे आकर्षक पर्यटनस्थळ म्हणून ओळखले जाते. सह्याद्रीच्या डोंगररांगांच्या सान्निध्यात वसलेल्या या शहराचा मराठा साम्राज्याच्या इतिहासाशी अतूट संबंध आहे. परिसरात असलेले अनेक गड-किल्ले आजही इतिहासप्रेमी, ट्रेकर्स, छायाचित्रकार आणि विकेंड पर्यटनासाठी येणाऱ्या पर्यटकांना आकर्षित करतात. ऐतिहासिक वारसा, निसर्गरम्य वातावरण आणि साहसी अनुभव यांचा संगम अनुभवायचा असेल, तर सासवड परिसरातील गड-किल्ल्यांची सफर निश्चितच संस्मरणीय ठरते.
सर्वात लोकप्रिय किल्ल्यांपैकी एक म्हणजे मल्हारगड, ज्याला सोनोरी किल्ला म्हणूनही ओळखले जाते. मराठा कालखंडात बांधण्यात आलेला हा शेवटचा किल्ला असल्याचे इतिहासकार मानतात. या किल्ल्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी सोपा आणि सुरक्षित ट्रेकिंग मार्ग असल्याने नवोदित ट्रेकर्स, विद्यार्थी, कुटुंबीय आणि ज्येष्ठ नागरिकही सहज येथे पोहोचू शकतात. किल्ल्यावरील भक्कम तटबंदी, प्रवेशद्वार आणि परिसरातील शांत वातावरण पर्यटकांना इतिहासाच्या काळात घेऊन जाते.
मल्हारगडाच्या माथ्यावरून दिसणारे सह्याद्रीचे विहंगम दृश्य हे या ठिकाणचे प्रमुख आकर्षण आहे. पावसाळ्यात परिसर हिरवागार होतो, तर धुक्याची चादर डोंगरांना वेढून टाकते. त्यामुळे छायाचित्रणाची आवड असलेल्या पर्यटकांसाठी हे ठिकाण विशेष लोकप्रिय आहे. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी येथून दिसणारे दृश्य मन मोहून टाकणारे असते.
मल्हारगडाव्यतिरिक्त पुरंदर किल्ला आणि वज्रगड हे दोन ऐतिहासिक किल्लेही पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र आहेत. पुरंदर किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या इतिहासाशी निगडित असून अनेक महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटनांचा तो साक्षीदार राहिला आहे. किल्ल्यावरील प्राचीन वास्तू, मंदिरे आणि विशाल तटबंदी आजही त्या वैभवाची साक्ष देतात. पुरंदरच्या शेजारील वज्रगड हा आकाराने लहान असला तरी ट्रेकिंगसाठी तितकाच लोकप्रिय आहे.
सासवड परिसरातील गड-किल्ल्यांमुळे स्थानिक पर्यटनाला चालना मिळत आहे. दरवर्षी हजारो पर्यटक येथे भेट देत असल्याने स्थानिक व्यवसाय, खाद्यपदार्थ विक्रेते, होमस्टे आणि पर्यटनाशी संबंधित सेवांनाही मोठा फायदा होत आहे. विशेषतः पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात पर्यटकांची संख्या लक्षणीय वाढते.
इतिहास अभ्यासकांच्या मते, सासवड परिसरातील किल्ले केवळ संरक्षणासाठी उभारले गेले नव्हते, तर ते मराठा साम्राज्याच्या लष्करी रणनीतीचा महत्त्वाचा भाग होते. या किल्ल्यांवरून आसपासच्या घाटमार्गांवर लक्ष ठेवणे आणि शत्रूच्या हालचालींवर नियंत्रण ठेवणे शक्य होत असे. त्यामुळे या किल्ल्यांचे ऐतिहासिक महत्त्व आजही कायम आहे.
पर्यटकांनी गडभेटीदरम्यान स्वच्छतेची काळजी घेणे, प्लास्टिकचा वापर टाळणे आणि ऐतिहासिक वास्तूंचे संरक्षण करणे आवश्यक असल्याचे आवाहन स्थानिक प्रशासन आणि पर्यावरणप्रेमी संस्थांकडून करण्यात येत आहे. किल्ल्यांवरील प्राचीन बांधकामांना कोणतीही हानी पोहोचणार नाही, याची खबरदारी घेणे ही प्रत्येक पर्यटकाची जबाबदारी आहे.
पावसाळ्यात निसर्ग अधिक खुलून दिसतो. डोंगररांगांवरून कोसळणारे लहान धबधबे, हिरवळ, थंड वारे आणि ढगांनी व्यापलेले वातावरण पर्यटकांना एक वेगळाच अनुभव देते. त्यामुळे पुणे, मुंबई तसेच राज्यातील विविध भागांतून अनेक पर्यटक विकेंडला येथे भेट देतात.
साहस, इतिहास आणि निसर्ग यांचा उत्तम मिलाफ अनुभवायचा असेल, तर गड-किल्ल्यांची सफर हा उत्तम पर्याय ठरू शकतो. विशेषतः मल्हारगडासारखा सहज चढाई करता येणारा किल्ला नवोदित ट्रेकर्ससाठी आदर्श मानला जातो. मराठ्यांच्या वैभवशाली इतिहासाची साक्ष देणारे हे गड आजही पर्यटकांना भूतकाळाशी जोडण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य करत असून, महाराष्ट्राच्या समृद्ध वारशाचे जतन करणारी ऐतिहासिक स्थळे म्हणून त्यांची ओळख अधिक दृढ होत आहे.
About the Author
