सकाळी उठल्यानंतर गरमागरम चहाचा कप, ऑफिसमध्ये काम करताना चहा, मित्रांसोबत गप्पा मारताना चहा आणि संध्याकाळच्या थकव्यानंतर पुन्हा चहा—अनेकांच्या दैनंदिन आयुष्यात चहाला विशेष स्थान आहे. काही जण दिवसाची सुरुवातच चहाशिवाय करू शकत नाहीत. मात्र चहा पिण्याची चुकीची पद्धत किंवा त्याचे अतिसेवन केल्यास काही लोकांमध्ये अॅसिडिटी, झोपेचा त्रास, अस्वस्थता किंवा पचनाशी संबंधित समस्या वाढू शकतात. त्यामुळे चहाप्रेमींनी आपल्या काही सवयींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
चहा पूर्णपणे वाईट आहे असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. चहामध्ये कॅफीनसह विविध घटक असतात आणि मर्यादित प्रमाणातील चहा अनेकांच्या नियमित आहाराचा भाग असू शकतो. मात्र प्रत्येक व्यक्तीची कॅफीन सहन करण्याची क्षमता वेगळी असते. त्यामुळे किती चहा प्यावा, कोणत्या वेळी प्यावा आणि त्यात साखर किती असावी याचा विचार करणे महत्त्वाचे ठरते.
सकाळी उठताच रिकाम्या पोटी चहा पिणे
अनेकांना सकाळी उठल्याबरोबर ‘बेड टी’ घेण्याची सवय असते. मात्र रिकाम्या पोटी चहा घेतल्यानंतर काही लोकांना अॅसिडिटी, मळमळ, पोटात जळजळ किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. विशेषतः आधीपासून पचनाशी संबंधित त्रास असणाऱ्यांनी याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.
सकाळी उठल्यानंतर आधी पाणी पिणे आणि त्यानंतर नाश्त्यासोबत किंवा काही खाल्ल्यानंतर चहा घेणे काही लोकांसाठी अधिक सोयीचे ठरू शकते.
दिवसातून वारंवार चहा पिणे
कामाचा ताण आला की चहा, कंटाळा आला की चहा आणि मित्र भेटले तरी चहा—अशा पद्धतीने दिवसातून अनेक कप चहा सहज प्यायला जातो. चहामधील कॅफीनचे प्रमाण चहाचा प्रकार, तो किती घट्ट आहे आणि कपाच्या आकारावर अवलंबून असते.
जास्त प्रमाणात कॅफीन घेतल्यास काही व्यक्तींना अस्वस्थता, हृदयाचे ठोके वेगाने जाणवणे, हात थरथरणे, डोकेदुखी किंवा झोपेवर परिणाम जाणवू शकतो. त्यामुळे दिवसभरात किती कप चहा घेत आहोत याची नोंद ठेवणे उपयोगी ठरू शकते.
चहामध्ये जास्त साखर घालणे
चहापेक्षा त्यामध्ये घातली जाणारी अतिरिक्त साखर ही मोठी समस्या ठरू शकते. दिवसातून अनेक कप चहा आणि प्रत्येक कपामध्ये दोन-तीन चमचे साखर घेतल्यास नकळत अतिरिक्त साखरेचे सेवन मोठ्या प्रमाणात वाढते.
त्यामुळे शक्य असल्यास चहातील साखरेचे प्रमाण हळूहळू कमी करावे. गोड चहा पिण्याची सवय असल्यास एकदम साखर बंद करण्याऐवजी टप्प्याटप्प्याने तिचे प्रमाण कमी करणे अधिक सोपे ठरू शकते.
जेवणासोबत किंवा लगेच चहा पिणे
नाश्ता किंवा जेवण झाल्यानंतर लगेच चहा घेण्याची सवय अनेकांना असते. चहामधील काही घटक आहारातून मिळणाऱ्या लोहाच्या शोषणावर परिणाम करू शकतात. विशेषतः लोहाची कमतरता असलेल्या किंवा त्याचा धोका असलेल्या व्यक्तींनी जेवणासोबत सतत चहा घेण्याबाबत अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.
अशा परिस्थितीत चहा आणि मुख्य जेवण यामध्ये काही अंतर ठेवण्याचा सल्ला आरोग्यतज्ज्ञ देऊ शकतात. लोहाची कमतरता असल्यास स्वतःहून आहारात मोठे बदल करण्याऐवजी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
रात्री उशिरा चहा पिणे
रात्री जेवणानंतर किंवा झोपण्यापूर्वी चहा पिण्याची सवय असेल तर ती झोपेवर परिणाम करू शकते. कॅफीनचा प्रभाव प्रत्येक व्यक्तीवर वेगवेगळ्या कालावधीसाठी राहू शकतो. त्यामुळे काही लोकांना रात्री चहा घेतल्यानंतर झोप उशिरा येणे, वारंवार जाग येणे किंवा सकाळी पुरेशी विश्रांती न मिळाल्यासारखे वाटू शकते.
ज्यांना आधीपासून झोपेची समस्या जाणवत असेल त्यांनी संध्याकाळनंतर कॅफीनयुक्त पेयांचे सेवन कमी करण्याचा विचार करावा.
खूप गरम चहा पिणे
चहा तयार झाल्यानंतर लगेच अत्यंत गरम अवस्थेत पिण्याची घाई करू नका. सतत अतिशय गरम पेये घेण्याची सवय टाळणे चांगले. चहा थोडा थंड झाल्यानंतर आरामदायी तापमानावर पिणे हा सोपा आणि सुरक्षित पर्याय आहे.
चहाचा आनंद घेण्यासाठी तो जिभेला किंवा तोंडाला भाजेल इतका गरम असण्याची गरज नाही. विशेषतः वारंवार गरम चहा घेणाऱ्यांनी या सवयीकडे लक्ष द्यावे.
पाण्याऐवजी दिवसभर फक्त चहावर अवलंबून राहणे
तहान लागली की चहा घेणे हीदेखील काहींची सवय असते. मात्र चहा हा नियमित पाणी पिण्याचा पूर्ण पर्याय समजू नये. शरीराला पुरेसे द्रव मिळण्यासाठी दिवसभर पाणी आणि इतर योग्य द्रवपदार्थ घेणे आवश्यक आहे.
ऑफिसमध्ये सतत चहा घेणाऱ्यांनी आपल्या टेबलवर पाण्याची बाटली ठेवणे, ठरावीक अंतराने पाणी पिणे आणि प्रत्येक वेळी चहा घेण्याऐवजी काही वेळा पाण्याची निवड करणे उपयोगी ठरू शकते.
चहा बंद करण्याची गरज नाही, सवयी बदलणे महत्त्वाचे
चहा आवडतो म्हणून तो पूर्णपणे बंद करण्याची प्रत्येकालाच आवश्यकता असते असे नाही. मुख्य मुद्दा म्हणजे प्रमाण, वेळ आणि चहा तयार करण्याची पद्धत. कमी साखर, मर्यादित प्रमाण, पुरेसे पाणी आणि रात्री उशिरा कॅफीन टाळणे यासारखे छोटे बदल फायदेशीर ठरू शकतात.
गर्भवती महिला, काही औषधे घेणारे रुग्ण किंवा अॅसिडिटी, झोपेचे विकार, लोहाची कमतरता यांसारख्या समस्या असलेल्या व्यक्तींसाठी कॅफीनबाबत वेगळ्या सूचना लागू होऊ शकतात. त्यामुळे नियमितपणे जास्त चहा घेत असाल आणि त्यानंतर अस्वस्थता, धडधड, झोप न लागणे किंवा पचनाचे त्रास जाणवत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
थोडक्यात, चहा हा अनेकांसाठी दिवसातील आनंदाचा भाग आहे; मात्र रिकाम्या पोटी चहा पिणे, वारंवार चहा घेणे, जास्त साखर वापरणे, जेवणासोबत चहा घेणे, रात्री उशिरा चहा पिणे, अतिशय गरम चहा घेणे आणि पाण्याऐवजी चहावर अवलंबून राहणे या सात सवयींकडे दुर्लक्ष करू नका. योग्य प्रमाण आणि योग्य वेळ पाळल्यास चहाचा आस्वाद अधिक संतुलित पद्धतीने घेता येऊ शकतो.
About the Author
