महाराष्ट्रात गणेशोत्सव आणि आगामी सणासुदीच्या पार्श्वभूमीवर अन्नपदार्थांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढत असताना अन्न व औषध प्रशासनाने भेसळखोरांविरोधात धडक मोहीम सुरू केली आहे. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या मार्गदर्शनाखाली राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये तपासण्या आणि छापेमारी सुरू असून, संशयास्पद तसेच निकृष्ट दर्जाच्या अन्नपदार्थांचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला आहे. विशेषतः खवा, पनीर, बटर, तूप आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थांवर प्रशासनाने लक्ष केंद्रित केले आहे.
सणासुदीत भेसळीचा धोका वाढतो
गणेशोत्सव, नवरात्र, दसरा, दिवाळी यांसारख्या सणांच्या काळात मिठाई, खवा, पनीर, दूध, तूप, तेल आणि इतर खाद्यपदार्थांची मागणी वाढते. या वाढत्या मागणीचा फायदा घेत काही ठिकाणी निकृष्ट दर्जाचा किंवा भेसळयुक्त माल बाजारात आणला जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे ग्राहकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने FDA ने तपासणी मोहीम अधिक तीव्र केली आहे.
महाराष्ट्र FDA ने सण-उत्सवांसाठी स्वतंत्र Festival Enforcement Calendar तयार करून अन्न व औषध सुरक्षेच्या तपासण्यांवर भर दिला आहे. या मोहिमेचा उद्देश सणांवर कोणतेही निर्बंध आणणे नसून, सणांच्या काळात नागरिकांना सुरक्षित आणि गुणवत्तापूर्ण अन्न मिळावे हा असल्याचे तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले आहे.
दोन दिवसांत ४.४५ कोटींचा साठा जप्त
सप्टेंबरच्या मध्यात FDA ने पुणे, अहिल्यानगर, नाशिक आणि बुलढाणा या जिल्ह्यांमध्ये केलेल्या कारवाईत अवघ्या दोन दिवसांत सुमारे ४.४५ कोटी रुपयांचा संशयित व भेसळयुक्त खवा, बटर, पनीर आणि दुग्धजन्य पदार्थांचा साठा जप्त केला. अहिल्यानगरमधील एका कोल्ड स्टोरेजवर कारवाई करत मोठ्या प्रमाणावर निकृष्ट दर्जाचे बटर जप्त करण्यात आले. पुण्यातही गुप्त माहितीच्या आधारे कारवाई करून खवा, पनीर आणि दही असा मोठा साठा ताब्यात घेण्यात आला.
पुण्यातील बुधवार पेठ परिसरात गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर चार ट्रक पनीर आणि खवा जप्त करण्यात आले होते. या मालाच्या नमुन्यांची प्रयोगशाळेत तपासणी करण्यात येत असून, अहवालाच्या आधारे पुढील कायदेशीर कारवाई होण्याची शक्यता आहे.
नाशिक विभागातही मोठी कारवाई
नाशिक विभागातील नाशिक, अहिल्यानगर, धुळे आणि नंदुरबार या चार जिल्ह्यांत विशेष मोहिमेदरम्यान ३६ कारवाया करण्यात आल्या. या कारवायांमध्ये सुमारे ५.४० कोटी रुपयांचा संशयित भेसळयुक्त अन्नसाठा जप्त करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. सणासुदीच्या काळात अन्नपदार्थांची मागणी वाढत असल्याने अशा प्रकारच्या कारवाया आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.
अकोल्यातही FDA ने मोठी कारवाई करत सुमारे ५९३ किलो कालबाह्य आणि भेसळयुक्त तुपाचा साठा जप्त केला. या साठ्याची किंमत सुमारे ४.१५ लाख रुपये असल्याचे वृत्त आहे.
राज्यभर तपासणीचा वेग वाढला
अलीकडील महिन्यांमध्ये FDA च्या कारवाईचा विस्तार मोठ्या प्रमाणावर झाल्याचे उपलब्ध आकडेवारीवरून दिसून येते. जून ते ऑगस्ट अखेरपर्यंत राज्यातील हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि क्लब्ससह विविध खाद्य व्यवसायांची तपासणी करण्यात आली. दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांच्या क्षेत्रातही मोठ्या प्रमाणावर तपासण्या, नमुने आणि परवाना कारवाया करण्यात आल्या आहेत.
याशिवाय काही ठिकाणी खाद्यपदार्थांचे लेबल, उत्पादन तारीख आणि एक्सपायरी डेटमध्ये फेरफार केल्याचे प्रकारही तपासणीत समोर आले आहेत. नवी मुंबईतील एका प्रकरणात प्रसिद्ध ब्रँडच्या स्नॅक्सचे लेबल बदलून पुन्हा पॅकिंग केल्याचा प्रकार उघडकीस आला होता. संबंधित कारवाईत परवाना निलंबित करण्यात आला.
नागरिकांनीही सतर्क राहण्याचे आवाहन
सणासुदीच्या काळात मिठाई, खवा, पनीर, तूप किंवा इतर दुग्धजन्य पदार्थ खरेदी करताना ग्राहकांनीही काही बाबी तपासणे आवश्यक आहे. पॅकबंद पदार्थांची उत्पादन तारीख, अंतिम वापर तारीख, लेबल आणि पॅकिंगची स्थिती तपासावी. संशयास्पद वास, रंग किंवा चव जाणवल्यास तो पदार्थ खाणे टाळावे.
FDA कडून नागरिकांना अन्नाच्या गुणवत्तेबाबत संशय असल्यास तक्रार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, अन्नसुरक्षेशी संबंधित तक्रारींसाठी FDA च्या टोल-फ्री क्रमांकावर किंवा ऑनलाइन तक्रार प्रणालीचा वापर करता येतो.
कारवाई पुढेही सुरू राहणार
सण-उत्सव हा नागरिकांच्या आनंदाचा काळ असला तरी त्या काळात विक्री होणारे खाद्यपदार्थ सुरक्षित असणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे भेसळ, निकृष्ट दर्जा, कालबाह्य माल किंवा अन्नसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यावसायिकांवर तपासणी आणि कायदेशीर कारवाई करण्यावर FDA चा भर आहे.
तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या या मोहिमेमुळे सणासुदीच्या काळात खाद्यपदार्थांच्या गुणवत्तेचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. नागरिकांनी स्वस्त दर किंवा आकर्षक ऑफरपेक्षा अन्नाची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता याला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. दरम्यान, जप्त केलेल्या पदार्थांच्या नमुन्यांचे प्रयोगशाळा अहवाल आल्यानंतर संबंधित प्रकरणांमध्ये पुढील कारवाईचे स्वरूप स्पष्ट होणार आहे.
About the Author
