नवी दिल्ली : हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जाणारा श्रावण महिना सुरू होणार असून हा महिना देशभरातील कोट्यवधी शिवभक्तांसाठी श्रद्धा, भक्ती, उपवास आणि आध्यात्मिक साधनेचा विशेष पर्व मानला जातो.
श्रावण महिन्याला हिंदू संस्कृतीत अत्यंत पवित्र स्थान आहे. या काळात भगवान शिव आणि माता पार्वतीची विशेष पूजा केली जाते. अनेक भक्त संपूर्ण महिनाभर किंवा प्रत्येक सोमवारी उपवास करतात. शिवमंदिरांमध्ये पहाटेपासूनच भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळते. शिवलिंगावर जलाभिषेक, दुग्धाभिषेक, बेलपत्र, धतूरा, आकाची फुले, भस्म आणि विविध पूजासाहित्य अर्पण करून भक्त भगवान शंकराची आराधना करतात.
श्रावण महिना हा येत असल्याने निसर्गही हिरवागार झालेला असतो. त्यामुळे धार्मिक वातावरणासोबतच निसर्गसौंदर्याचीही अनोखी अनुभूती मिळते. अनेक ठिकाणी या महिन्यात धार्मिक कार्यक्रम, भजन, कीर्तन, हरिनाम सप्ताह, रुद्राभिषेक, शिवमहापुराण कथा आणि विविध आध्यात्मिक उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. गावागावांत तसेच शहरांमध्ये शिवमंदिरे सजवली जातात आणि भक्तीमय वातावरण निर्माण होते.
श्रावणातील प्रत्येक सोमवार विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. या दिवशी भगवान शिवाची मनोभावे पूजा केल्यास सर्व मनोकामना पूर्ण होतात, अशी श्रद्धा आहे. अविवाहित मुली योग्य जीवनसाथी मिळावा म्हणून श्रावण सोमवारचे व्रत करतात, तर विवाहित महिला पतीचे दीर्घायुष्य, कुटुंबाचे सुख-समृद्धी आणि आरोग्यासाठी उपवास करून भगवान शंकर व माता पार्वतीची आराधना करतात.
या महिन्यात अनेक भक्त “ॐ नमः शिवाय” या पंचाक्षरी मंत्राचा जप करतात. शिवपुराणाचे वाचन, महामृत्युंजय मंत्राचा जप आणि रुद्राभिषेक यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार या काळात केलेली प्रार्थना, दानधर्म आणि सत्कर्म यांचे विशेष पुण्य प्राप्त होते. त्यामुळे अनेकजण गरजूंना अन्नदान, वस्त्रदान आणि इतर सामाजिक सेवाकार्यांमध्येही सहभागी होतात.
श्रावण महिन्यात कावड यात्रेलाही विशेष महत्त्व असते. हजारो कावडिये पवित्र नद्यांमधून गंगाजल आणून विविध शिवमंदिरांमध्ये भगवान शंकराला अर्पण करतात. उत्तर भारतातील हरिद्वार, ऋषिकेश, देवघर, वाराणसी, उज्जैन आणि इतर प्रमुख शिवक्षेत्रांमध्ये लाखो भाविकांची उपस्थिती असते. महाराष्ट्रासह देशातील अनेक राज्यांतील प्रसिद्ध शिवमंदिरांमध्येही भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळते.
धार्मिक परंपरेनुसार श्रावण महिन्यात सात्त्विक आहार घेण्यावर भर दिला जातो. अनेकजण कांदा-लसूण व मांसाहाराचा त्याग करून फळाहार किंवा उपवासाचे पदार्थ सेवन करतात. मन, वाणी आणि आचरण शुद्ध ठेवण्यालाही या काळात विशेष महत्त्व दिले जाते. संयम, सेवा, प्रार्थना आणि सकारात्मक विचार यांचा अंगीकार करण्याचा संदेश श्रावण महिना देतो.
श्रावण महिन्यादरम्यान अनेक महत्त्वाचे धार्मिक सणही साजरे केले जातात. नागपंचमी, रक्षाबंधन आणि इतर पारंपरिक उत्सवांमुळे या महिन्याचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधिक वाढते. मंदिरांमध्ये विविध धार्मिक विधी, सामूहिक पूजा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.
पूर्णिमांत पंचांगानुसार हा कालावधी पाळला जातो. देशातील विविध भागांमध्ये पंचांगानुसार तारखांमध्ये काही प्रमाणात फरक असू शकतो. त्यामुळे भाविकांनी स्थानिक पंचांग किंवा मंदिर प्रशासनाने जाहीर केलेल्या तारखांचीही खात्री करून घ्यावी.
श्रावण हा केवळ धार्मिक विधींचा महिना नसून आत्मचिंतन, आध्यात्मिक उन्नती, संयम, भक्ती आणि समाजसेवेचा संदेश देणारा पवित्र काळ मानला जातो. भगवान शंकराच्या कृपेची प्राप्ती व्हावी, जीवनात सुख, शांती, समृद्धी आणि उत्तम आरोग्य लाभावे, या भावनेने देशभरातील लाखो भाविक या महिन्यात भक्तिभावाने पूजा-अर्चना आणि उपवास करतात. त्यामुळे दरवर्षीप्रमाणे यंदाही श्रावण महिन्यात देशभरातील शिवमंदिरे भक्तांच्या जयघोषाने आणि धार्मिक उत्साहाने गजबजून जाण्याची अपेक्षा आहे.
About the Author
