पुणे : पुणे जिल्ह्यात गर्भलिंग निदान आणि त्यानंतर होणाऱ्या बेकायदेशीर गर्भपाताच्या प्रकारांना खतपाणी घालणाऱ्या एका मोठ्या रॅकेटचा पर्दाफाश झाला असून या प्रकरणात एका बनावट वैद्यकीय व्यावसायिकासह बीएएमएस पदवीधारक डॉक्टरला अटक करण्यात आली आहे. या कारवाईमुळे जिल्ह्यात खळबळ उडाली असून तपास यंत्रणांनी आता या रॅकेटशी संबंधित असलेल्या व्यापक रेफरल नेटवर्कचा शोध सुरू केला आहे.
सामाजिक माध्यमांवर व्हायरल झालेल्या एका व्हिडीओमुळे हा गंभीर प्रकार उघडकीस आला. दौंड तालुक्यातील केडगाव परिसरात गर्भलिंग निदानाची बेकायदेशीर चाचणी सुरू असल्याचे या व्हिडीओमध्ये दिसून येत असल्याचा दावा करण्यात आला होता. व्हिडीओची माहिती आरोग्य विभागापर्यंत पोहोचल्यानंतर अधिकाऱ्यांनी तातडीने दखल घेत पोलिसांकडे तक्रार दाखल केली. त्यानंतर सुरू झालेल्या तपासात अनेक धक्कादायक बाबी समोर आल्या.
पोलिस आणि आरोग्य विभागाच्या संयुक्त कारवाईत गर्भलिंग निदानासाठी गुप्तपणे कार्यरत असलेल्या साखळीचा पर्दाफाश झाला. प्राथमिक तपासानुसार, गर्भवती महिलांना मुलगा किंवा मुलगी याची माहिती देण्यासाठी बेकायदेशीर पद्धतीने चाचण्या करण्यात येत होत्या. त्यानंतर काही प्रकरणांमध्ये गर्भपातासाठीही व्यवस्था केली जात असल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला आहे.
तपास अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अटक करण्यात आलेल्या दोन्ही आरोपींची चौकशी सुरू असून त्यांच्याकडून महत्त्वाची माहिती मिळण्याची शक्यता आहे. या रॅकेटमध्ये केवळ दोन व्यक्तींचा सहभाग नसून अनेक मध्यस्थ, दलाल, वैद्यकीय क्षेत्रातील काही व्यक्ती आणि गर्भवती महिलांना रेफर करणाऱ्या एजंट्सचा समावेश असू शकतो, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
आरोग्य विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, गर्भलिंग निदान प्रतिबंधक कायदा (पीसीपीएनडीटी कायदा) अत्यंत कठोर असून त्याचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाईची तरतूद आहे. मुलगा-मुलगी याबाबतची माहिती गर्भधारणेदरम्यान देणे हा गंभीर गुन्हा आहे. यामुळे समाजात लिंग गुणोत्तर बिघडण्यास मदत होते आणि मुलींच्या जन्माबाबत भेदभावाला प्रोत्साहन मिळते.
महाराष्ट्रात गेल्या काही वर्षांपासून गर्भलिंग निदानाविरोधात विशेष मोहीम राबविण्यात येत आहे. अनेक जिल्ह्यांमध्ये छापे टाकून बेकायदेशीर सोनोग्राफी केंद्रे आणि संशयित डॉक्टरांवर कारवाई करण्यात आली आहे. तरीही काही ठिकाणी गुप्तपणे अशा प्रकारचे रॅकेट सुरू असल्याचे अधूनमधून समोर येत आहे.
केडगावमधील या प्रकरणातही आरोपींनी अत्यंत सावधगिरीने काम केल्याची माहिती समोर आली आहे. तपास यंत्रणांच्या मते, गर्भवती महिलांना थेट माहिती न देता सांकेतिक भाषेचा वापर करून गर्भाचे लिंग सांगितले जात होते. यामुळे पुरावे गोळा करणे आणि गुन्हा सिद्ध करणे अधिक कठीण होत होते. मात्र सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या व्हिडीओमुळे संपूर्ण यंत्रणा सक्रिय झाली आणि या अवैध व्यवसायाचा माग काढण्यात यश आले.
पोलिसांनी आरोपींकडून जप्त करण्यात आलेल्या मोबाईल फोन, कागदपत्रे आणि इतर डिजिटल पुराव्यांची तपासणी सुरू केली आहे. या माध्यमातून राज्यातील इतर जिल्ह्यांशी किंवा शेजारील भागांशी संबंधित दुवे समोर येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. काही महिलांना बाहेरील भागांतून आणून चाचण्या केल्या जात होत्या का, याचाही तपास सुरू आहे.
दरम्यान, महिला आणि बालकल्याण क्षेत्रात काम करणाऱ्या सामाजिक संघटनांनी या कारवाईचे स्वागत केले आहे. त्यांनी अशा रॅकेटचा संपूर्ण बीमोड करण्याची मागणी केली आहे. गर्भलिंग निदान ही केवळ कायद्याचे उल्लंघन करणारी बाब नसून ती महिलांच्या हक्कांवर आणि मुलींच्या अस्तित्वावर घाला घालणारी मानसिकता असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
तज्ज्ञांच्या मते, मुलगा-मुलगी भेदभावाची मानसिकता संपुष्टात आणण्यासाठी केवळ कायदेशीर कारवाई पुरेशी नाही. समाजात जनजागृती, शिक्षण आणि महिलांबद्दल सकारात्मक दृष्टिकोन निर्माण करणेही तितकेच आवश्यक आहे. मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन, महिलांचे सक्षमीकरण आणि कुटुंबातील समानतेच्या मूल्यांचा प्रचार यामुळे अशा गुन्ह्यांवर प्रभावी नियंत्रण मिळवता येऊ शकते.
जिल्हा प्रशासनाने नागरिकांना आवाहन केले आहे की, गर्भलिंग निदान किंवा बेकायदेशीर गर्भपाताशी संबंधित कोणतीही संशयास्पद माहिती आढळल्यास ती तात्काळ आरोग्य विभाग किंवा पोलिसांना कळवावी. अशा गुन्ह्यांविरोधात नागरिकांचा सहभाग आणि जागरूकता महत्त्वाची असल्याचे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले.
या प्रकरणातील तपास सध्या वेगाने सुरू असून आणखी काही आरोपींना अटक होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. तपास यंत्रणा या रॅकेटच्या आर्थिक व्यवहारांचा, रेफरल साखळीचा आणि संबंधित वैद्यकीय सुविधांचा शोध घेत आहेत. या कारवाईमुळे पुणे जिल्ह्यातील बेकायदेशीर गर्भलिंग निदानाच्या प्रकारांवर मोठा आळा बसण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. तसेच समाजात मुलींबाबत समानतेचा संदेश देण्यासाठी आणि कायद्याचा धाक निर्माण करण्यासाठी ही कारवाई महत्त्वाची ठरणार असल्याचे मानले जात आहे.
About the Author
