सोलापूर : जागतिक बालकामगार विरोधी दिनाच्या पार्श्वभूमीवर सोलापूर जिल्हा प्रशासन आणि कामगार विभागाने बालकामगार प्रथेला आळा घालण्यासाठी व्यापक जनजागृती आणि तपासणी मोहीम हाती घेतली आहे. 12 जून रोजी साजऱ्या होणाऱ्या जागतिक बालकामगार विरोधी दिनाचे औचित्य साधून सहाय्यक कामगार आयुक्त कार्यालय, सोलापूर यांच्या वतीने जिल्हाभर विशेष उपक्रम राबविण्यात येणार असून, बालकामगारांविरोधात कडक कारवाई करण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
बालकामगार प्रथा ही केवळ कायद्याचे उल्लंघन नसून बालकांच्या शिक्षण, आरोग्य आणि उज्ज्वल भविष्यासाठी मोठा अडथळा असल्याने या समस्येवर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळविण्यासाठी जिल्हा कृती दलाची स्थापना करण्यात आली आहे. या कृती दलामार्फत जिल्ह्यातील विविध औद्योगिक, व्यावसायिक आणि सेवा क्षेत्रातील आस्थापनांची तपासणी करण्यात येणार आहे.
सहाय्यक कामगार आयुक्त कार्यालयाच्या माहितीनुसार जिल्ह्यातील कारखाने, हॉटेल्स, गॅरेज, कार्यशाळा तसेच इतर विविध आस्थापनांना भेटी देऊन बालकामगारांविषयी जनजागृती केली जाणार आहे. याशिवाय बालकामगार प्रथा विरोधी सह्यांची मोहीम, पोस्टर प्रदर्शन, माहितीपत्रकांचे वितरण आणि नागरिकांशी थेट संवाद अशा विविध उपक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे.
या मोहिमेचा मुख्य उद्देश बालकामगार प्रतिबंधक कायद्याबाबत जागरूकता निर्माण करणे आणि बालकामगारांना कामावर ठेवणाऱ्या आस्थापनांवर कायदेशीर कारवाई करणे हा आहे. कृती दलाकडून करण्यात येणाऱ्या तपासणीदरम्यान एखाद्या ठिकाणी बालकामगार आढळून आल्यास त्यांची तत्काळ मुक्तता करण्यात येईल. त्यानंतर संबंधित मालक, चालक किंवा व्यवस्थापनाविरोधात बालकामगार (प्रतिबंध व नियमन) अधिनियमांतर्गत आवश्यक ती कायदेशीर कार्यवाही केली जाईल.
अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, बालकामगारांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणणे आणि त्यांचे हक्क सुरक्षित करणे ही शासनाची प्राथमिकता आहे. त्यामुळे केवळ कारवाईवर भर न देता जनजागृतीद्वारे समाजातील सर्व घटकांना या मोहिमेत सहभागी करून घेण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. अनेक वेळा आर्थिक अडचणी, गरिबी किंवा सामाजिक परिस्थितीमुळे बालकांना शिक्षणाऐवजी काम करण्यास भाग पाडले जाते. अशा परिस्थितीत समाजातील प्रत्येक नागरिकाने बालकामगारांविषयी संवेदनशील राहून संबंधित प्रशासनाला माहिती देणे आवश्यक असल्याचेही आवाहन करण्यात आले आहे.
विशेष म्हणजे, तपासणीदरम्यान आस्थापनांच्या मालकांकडून लेखी हमीपत्रही घेतले जाणार आहे. या हमीपत्रामध्ये संबंधित आस्थापनांमध्ये 14 वर्षांखालील कोणताही बालकामगार कार्यरत नसल्याचे आणि भविष्यातही अशा बालकांना रोजगार दिला जाणार नसल्याचे स्पष्ट नमूद करण्यात येणार आहे. यामुळे बालकामगार प्रतिबंधक कायद्याच्या प्रभावी अंमलबजावणीस मदत होणार असल्याचे प्रशासनाचे मत आहे.
कामगार विभागाने स्पष्ट केले आहे की, कोणत्याही कारखाना, व्यावसायिक आस्थापना, हॉटेल, गॅरेज, कार्यशाळा किंवा धोकादायक उद्योगामध्ये बालकामगार ठेवणे हा कायद्याने दंडनीय गुन्हा आहे. अशा ठिकाणी बालकामगार आढळल्यास संबंधितांवर कठोर कारवाई केली जाईल. यामध्ये दंड, खटला दाखल करणे तसेच इतर कायदेशीर उपाययोजनांचा समावेश असू शकतो.
बालकामगार प्रथा रोखण्यासाठी शासनाकडून विविध स्तरांवर प्रयत्न सुरू असले तरी या समस्येच्या निर्मूलनासाठी समाजातील सर्व घटकांचा सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा आहे. पालक, शिक्षक, स्वयंसेवी संस्था, उद्योग क्षेत्र आणि नागरिक यांनी एकत्रितपणे काम केल्यास बालकामगारमुक्त समाजाचे उद्दिष्ट साध्य होऊ शकते. प्रत्येक बालकाला शिक्षण, आरोग्य आणि सुरक्षित बालपणाचा अधिकार मिळावा यासाठी ही मोहीम महत्त्वपूर्ण ठरणार असल्याचे प्रशासनाने नमूद केले आहे.
सोलापूर जिल्ह्यात राबविण्यात येणारी ही मोहीम केवळ एका दिवसापुरती मर्यादित न राहता बालकामगारांविरोधातील जनआंदोलनाचे रूप धारण करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. बालकांचे हक्क जपणे आणि त्यांना शिक्षणाच्या प्रवाहात कायम ठेवणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले आहे.
याबाबत सहाय्यक कामगार आयुक्त मंगेश रा. झोले यांनी जिल्ह्यातील सर्व कारखानदार, व्यावसायिक आस्थापना चालक, हॉटेल व्यावसायिक, गॅरेज मालक आणि उद्योग क्षेत्रातील प्रतिनिधींना आवाहन केले आहे की, आपल्या आस्थापनांमध्ये कोणत्याही परिस्थितीत बालकामगार ठेवू नयेत. तसेच बालकामगार आढळल्यास संबंधित यंत्रणेला त्वरित माहिती देऊन बालकामगारमुक्त सोलापूर घडविण्यास सहकार्य करावे.
जागतिक बालकामगार विरोधी दिनानिमित्त राबविण्यात येणाऱ्या या विशेष मोहिमेमुळे जिल्ह्यात बालकामगारांविषयी जागरूकता वाढेल आणि बालकांच्या हक्कांच्या संरक्षणासाठी अधिक प्रभावी वातावरण निर्माण होईल, असा विश्वास प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.
About the Author
