मुंबई : अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आयुक्तपदाची सूत्रे हाती घेतल्यानंतर वरिष्ठ सनदी अधिकारी तुकाराम मुंढे यांनी आपल्या कार्यशैलीची झलक पुन्हा एकदा राज्याला दाखवून दिली आहे. पदभार स्वीकारल्यानंतर अवघ्या तीन दिवसांच्या कालावधीत त्यांनी राज्यभर धडक तपासणी मोहीम राबवत तब्बल 53 ठिकाणी छापे टाकले आहेत. या कारवाईदरम्यान नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या 27 आस्थापनांवर सीलची कारवाई करण्यात आली असून 33 जणांना अटक करण्यात आली आहे. या अभूतपूर्व मोहिमेमुळे अन्न व औषध प्रशासन विभागासह संबंधित व्यावसायिक क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे.
राज्यातील नागरिकांच्या आरोग्याशी थेट संबंध असलेल्या अन्नपदार्थ आणि औषधांच्या गुणवत्तेबाबत प्रशासन अधिक सतर्क झाले असल्याचा संदेश या कारवाईतून देण्यात आला आहे. विशेषतः बनावट औषधे, निकृष्ट दर्जाचे अन्नपदार्थ, परवान्याशिवाय सुरू असलेले व्यवसाय आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या आस्थापनांविरोधात कठोर भूमिका घेण्यात आली आहे.
तुकाराम मुंढे यांची ओळख राज्यात कर्तव्यदक्ष, शिस्तप्रिय आणि निर्भीड अधिकारी अशी आहे. त्यांनी यापूर्वी विविध प्रशासकीय पदांवर काम करताना अनेक धाडसी निर्णय घेतले होते. त्यामुळे एफडीएच्या आयुक्तपदी त्यांची नियुक्ती झाल्यानंतर विभागाच्या कार्यपद्धतीत मोठे बदल होतील, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात होती. पदभार स्वीकारताच त्यांनी केलेल्या कारवाईने त्या अपेक्षांवर शिक्कामोर्तब केल्याचे मानले जात आहे.
या मोहिमेत राज्यातील विविध जिल्ह्यांमधील अन्न उत्पादन केंद्रे, औषध विक्रीची दुकाने, गोदामे, प्रक्रिया उद्योग तसेच इतर व्यावसायिक आस्थापनांची तपासणी करण्यात आली. तपासणीदरम्यान अनेक ठिकाणी आवश्यक परवानग्यांचा अभाव, स्वच्छतेचे निकृष्ट निकष, बनावट कागदपत्रे आणि ग्राहकांच्या आरोग्यास धोका निर्माण करणाऱ्या बाबी आढळून आल्या. त्यानंतर तातडीने संबंधित आस्थापनांवर सीलची कारवाई करण्यात आली.
अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, काही ठिकाणी नियमांचे इतके गंभीर उल्लंघन आढळले की संबंधित व्यक्तींविरोधात फौजदारी गुन्हे दाखल करण्यात आले. याच कारवाईचा भाग म्हणून 33 जणांना अटक करण्यात आली आहे. या प्रकरणांची सखोल चौकशी सुरू असून दोषींवर आणखी कठोर कारवाई होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
मुंढे यांच्या या कारवाईची चर्चा केवळ प्रशासकीय वर्तुळातच नव्हे तर सोशल मीडियावरही मोठ्या प्रमाणात होत आहे. अनेक नागरिकांनी त्यांच्या कामकाजाचे कौतुक करत प्रशासनाने अशाच प्रकारे सातत्याने काम करावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केली आहे. फेसबुक, एक्स (पूर्वीचे ट्विटर), इन्स्टाग्राम आणि इतर सामाजिक माध्यमांवर हजारो नागरिकांनी या मोहिमेचे स्वागत केले आहे.
“नियमांचे पालन करणाऱ्यांना भीतीचे कारण नाही, मात्र जनतेच्या आरोग्याशी खेळ करणाऱ्यांवर कोणतीही दया दाखवली जाणार नाही,” असा संदेश या कारवाईतून प्रशासनाने दिल्याची भावना नागरिकांमध्ये व्यक्त होत आहे. अनेकांनी ही कारवाई राज्यातील इतर विभागांसाठीही आदर्श ठरू शकते, असे मत मांडले आहे.
राज्यात अन्न आणि औषध क्षेत्राशी संबंधित व्यवसायांची संख्या मोठी आहे. लाखो ग्राहक दररोज विविध अन्नपदार्थ आणि औषधांवर अवलंबून असतात. अशा परिस्थितीत नियमांचे काटेकोर पालन होणे अत्यंत आवश्यक आहे. मात्र काही ठिकाणी नफ्याच्या हव्यासापोटी गुणवत्ता आणि सुरक्षेच्या निकषांकडे दुर्लक्ष केले जाते. त्यामुळे ग्राहकांच्या आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो. याच पार्श्वभूमीवर एफडीएची ही कारवाई महत्त्वाची मानली जात आहे.
विशेष म्हणजे, या मोहिमेची व्याप्ती केवळ दंडात्मक कारवाईपुरती मर्यादित नसून भविष्यातील सुधारणा आणि प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांवरही भर दिला जात आहे. विभागातील अधिकाऱ्यांना नियमित तपासण्या, तक्रारींवर त्वरित प्रतिसाद आणि तंत्रज्ञानाचा अधिक प्रभावी वापर करण्याच्या सूचना देण्यात आल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे.
प्रशासनातील अनेक जाणकारांच्या मते, एखाद्या विभागात नवीन नेतृत्व आल्यानंतर त्याचा परिणाम कामकाजावर किती वेगाने होऊ शकतो, याचे हे ठळक उदाहरण आहे. अवघ्या तीन दिवसांत 53 छापे, 27 आस्थापनांवर सील आणि 33 अटकांची नोंद ही प्रशासनाच्या सक्रियतेची साक्ष देणारी असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.
दरम्यान, संबंधित व्यावसायिक संघटनांनीही नियमांचे पालन करण्याचे आवाहन आपल्या सदस्यांना केले आहे. कायद्याचे उल्लंघन करणाऱ्या काही मोजक्या घटकांमुळे संपूर्ण उद्योग क्षेत्राची प्रतिमा खराब होत असल्याचे मत काही व्यावसायिक प्रतिनिधींनी व्यक्त केले आहे.
तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली अन्न व औषध प्रशासनाची ही मोहीम आगामी काळात आणखी व्यापक होण्याची शक्यता आहे. राज्यातील नागरिकांच्या आरोग्य आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने अशा प्रकारच्या कारवाया सातत्याने सुरू राहिल्यास बनावट आणि निकृष्ट दर्जाच्या उत्पादनांवर प्रभावी नियंत्रण मिळविण्यास मदत होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
एकूणच, पदभार स्वीकारल्यानंतरच्या पहिल्याच काही दिवसांत तुकाराम मुंढे यांनी दिलेला हा धडक संदेश प्रशासनातील कार्यक्षमता, जबाबदारी आणि पारदर्शकतेचे महत्त्व अधोरेखित करणारा ठरला आहे. “काम करणारा अधिकारी आणि निष्क्रिय व्यवस्था यातील फरक या कारवाईतून स्पष्ट दिसून येतो,” अशी प्रतिक्रिया अनेक नागरिकांकडून व्यक्त होत असून, राज्यभर या मोहिमेची जोरदार चर्चा सुरू आहे.
About the Author
