देशातील अनेक भागांत मान्सून पुन्हा सक्रिय होत असताना महाराष्ट्रातील पावसाचे चित्र मात्र तुलनेने विस्कळीत दिसत आहे. भारतीय हवामान विभागाने देशाच्या उत्तर, मध्य आणि पूर्व भागातील अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा इशारा दिला आहे. काही भागांत जोरदार पावसामुळे पूरस्थिती, वाहतूक विस्कळीत होणे आणि भूस्खलनाचा धोका निर्माण झाला आहे. मात्र महाराष्ट्रातील बहुतांश भागांत सध्या पावसाची तीव्रता कमी राहण्याची शक्यता आहे
हवामान अंदाजानुसार, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, उत्तराखंड, हिमाचल प्रदेश, दिल्लीसह उत्तर भारतातील अनेक भागांत पावसाची शक्यता कायम आहे. पूर्व मध्य प्रदेशात मुसळधार ते अतिमुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. यामागे ईशान्य मध्य प्रदेश आणि लगतच्या भागात निर्माण झालेले ठळक कमी दाबाचे क्षेत्र महत्त्वाचे कारण मानले जात आहे.
उत्तर भारतातील काही राज्यांमध्ये पावसासोबत मेघगर्जना आणि वादळी वाऱ्याची शक्यताही व्यक्त करण्यात आली आहे. हिमाचल प्रदेश आणि उत्तराखंडसारख्या डोंगराळ भागांत मुसळधार पावसामुळे दरडी कोसळणे, रस्ते बंद होणे आणि स्थानिक वाहतुकीवर परिणाम होण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळे प्रशासनाकडून नागरिकांना हवामानाचा अंदाज पाहून प्रवास करण्याचे आवाहन केले जात आहे.
महाराष्ट्रात मान्सूनचा प्रभाव पूर्णपणे संपलेला नसला तरी सध्या राज्यभर एकसारखा पाऊस होताना दिसत नाही.महाराष्ट्र विभागाच्या ताज्या अंदाजानुसार पुढील काही दिवसांत राज्यातील अनेक भागांत पावसाची स्थिती विखुरलेली राहण्याची शक्यता आहे. काही भागांत हलका ते मध्यम पाऊस होऊ शकतो, तर अनेक ठिकाणी पावसाचा खंड कायम राहण्याची शक्यता आहे.
विशेषतः मध्य महाराष्ट्र आणि राज्याच्या काही पश्चिम भागांत पावसाची तीव्रता कमी राहण्याची शक्यता असल्याने शेतकऱ्यांच्या चिंता वाढू शकतात. दुसरीकडे विदर्भ आणि मराठवाड्यात काही भागांना तुलनेने चांगल्या पावसाची शक्यता असल्याचे नमूद करण्यात आले होते. त्यामुळे महाराष्ट्रातील पावसाचे वितरण यंदा अत्यंत असमान राहण्याची शक्यता आहे.
महाराष्ट्रात काही दिवस पावसाने विश्रांती घेतल्याने नागरिकांमध्ये ‘मान्सून गायब झाला का?’ असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. मात्र हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार संपूर्ण राज्यात पावसाने कायमची पाठ फिरवली असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. मान्सूनच्या हालचालींमध्ये बदल होत असल्याने काही भागांत पावसाचा जोर कमी तर काही भागांत अचानक मुसळधार सरी पाहायला मिळू शकतात.
यामुळे एका जिल्ह्यात जोरदार पाऊस पडत असताना शेजारील जिल्ह्यात मात्र कोरडे हवामान राहण्याची शक्यता असते. महाराष्ट्रासारख्या भौगोलिकदृष्ट्या मोठ्या राज्यात ही तफावत अधिक स्पष्टपणे जाणवते.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा इशारा
पावसाच्या खंडाचा सर्वाधिक परिणाम शेतीवर होतो. खरीप हंगामातील पिकांसाठी ऑगस्टमधील पाऊस महत्त्वाचा असतो. सोयाबीन, कापूस, तूर, मका आणि इतर पिकांना त्यांच्या वाढीच्या टप्प्यावर पुरेसा ओलावा आवश्यक असतो. मात्र पावसाचे प्रमाण आणि वितरण दोन्ही असमान राहिल्यास काही भागांत पिकांना पाण्याचा ताण जाणवू शकतो.
दुसरीकडे अतिवृष्टी झालेल्या भागांत शेतात पाणी साचणे, मातीची धूप आणि पिकांचे नुकसान होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे राज्यातील शेतकऱ्यांनी केवळ पावसाचे प्रमाण नव्हे तर आपल्या जिल्ह्यासाठी जारी करण्यात आलेला स्थानिक हवामान अंदाजही लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
पुढील काही दिवस कसे असतील?
देशाच्या काही भागांत मान्सूनची सक्रियता कायम राहणार आहे. विशेषतः पूर्व आणि मध्य भारतातील काही भागांत जोरदार पावसाची शक्यता आहे. महाराष्ट्रात मात्र पुढील काही दिवसांत सर्वत्र मुसळधार पाऊस पडेल, अशी परिस्थिती सध्या दिसत नाही. पावसाचे प्रमाण बदलण्याची शक्यता आहे.
म्हणूनच महाराष्ट्रातील नागरिकांनी ‘राज्यात पाऊस नाही’ असा एकसारखा निष्कर्ष काढण्यापेक्षा आपल्या जिल्ह्याचा आणि तालुक्याचा हवामान अंदाज तपासणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भ या चारही विभागांमध्ये पावसाचे स्वरूप वेगवेगळे राहू शकते.
हवामान बदलामुळे वाढतेय अनिश्चितता
यंदाच्या मान्सूनमध्ये देशातील विविध भागांत पावसाचे असमान वितरण पुन्हा एकदा प्रकर्षाने जाणवत आहे. एका बाजूला काही राज्यांमध्ये मुसळधार पावसामुळे पूरस्थिती निर्माण होत आहे, तर दुसरीकडे काही भागांत पावसाचा खंड जाणवत आहे. त्यामुळे मान्सूनचे नियोजन, शेतीचे व्यवस्थापन आणि जलसाठ्यांचे नियोजन अधिक महत्त्वाचे ठरत आहे.
सध्या तरी महाराष्ट्रासाठी ‘मान्सून संपला’ किंवा ‘पावसाने पूर्णपणे पाठ फिरवली’ असा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल. हवामान प्रणालीमध्ये होणारे बदल पाहता पुढील काही दिवसांत राज्यातील काही भागांत पुन्हा पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. नागरिक आणि शेतकऱ्यांनी भारतीय हवामान विभागा चा सुचनाकडे लक्ष ठेवणे आणि स्थानिक प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
About the Author
