हॉटेल, रेस्टॉरंट, कॅन्टीन किंवा बाहेरच्या खाद्यपदार्थांचा आस्वाद घेताना ग्राहकांनी केवळ चव आणि किंमत यांचा विचार न करता अन्नाची गुणवत्ता, स्वच्छता आणि संबंधित आस्थापनाची वैधता तपासणे गरजेचे आहे. महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी नागरिकांना बाहेरचे अन्न खाताना अधिक सावधान राहण्याचे आवाहन केले आहे.
महाराष्ट्रात अन्नसुरक्षेच्या नियमांची अंमलबजावणी अधिक कठोर करण्यात आली असून, विविध हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, कॅन्टीन, क्लाउड किचन आणि खाद्य व्यवसायांची तपासणी केली जात आहे. या तपासण्यांमध्ये अस्वच्छ स्वयंपाकघरे, कीटकांचा प्रादुर्भाव, अन्न हाताळणीतील त्रुटी, परवान्यांचा अभाव आणि निकृष्ट दर्जाच्या साहित्याचा वापर यांसारख्या बाबी समोर आल्या आहेत.
अलीकडील कारवाईदरम्यान लोकप्रिय खाद्यसंस्थांवरही FDA ने कारवाई केली आहे. काही रेस्टॉरंट्स आणि खाद्य आस्थापनांचे परवाने निलंबित करण्यात आले असून, स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षा नियमांचे पालन न करणाऱ्यांना सुधारणा नोटिसाही देण्यात आल्या आहेत.
या पार्श्वभूमीवर ग्राहकांनी बाहेर जेवताना कोणत्या गोष्टींकडे लक्ष द्यावे, याबाबत चार महत्त्वाच्या सूचना समोर आल्या आहेत.
१. जास्त तेल, साखर आणि मीठ असलेले पदार्थ कमी करा
बाहेरचे पदार्थ आकर्षक आणि चविष्ट असले तरी त्यात मोठ्या प्रमाणात तेल, साखर किंवा मीठ असण्याची शक्यता असते. त्यामुळे अशा पदार्थांचे सेवन मर्यादित ठेवणे आवश्यक आहे. तुकाराम मुंढे यांनी नागरिकांना आवडते पदार्थ पूर्णपणे बंद करण्याचा आग्रह न करता, त्यांचे सेवन नियमित सवय बनू नये यावर भर दिला आहे.
फास्ट फूड, तळलेले पदार्थ, अतिगोड पेये आणि जास्त मीठ असलेले अतिरेक टाळणे आरोग्यासाठी महत्त्वाचे ठरते. विशेषतः मुलांच्या आहाराबाबत अधिक काळजी घेण्याची गरज आहे. महाराष्ट्र FDA ने शाळांच्या परिसरात फॅट, शुगर आणि सॉल्टचे प्रमाण जास्त असलेल्या काही प्रक्रिया केलेल्या व पॅकेज्ड पदार्थांच्या विक्रीवर निर्बंध आणले आहेत.
२. रेस्टॉरंटची स्वच्छता आधी तपासा
जेवणाची ऑर्डर देण्यापूर्वी शक्य असल्यास रेस्टॉरंटच्या एकूण स्वच्छतेकडे लक्ष द्या. टेबल, भांडी, पिण्याचे पाणी, कर्मचारी आणि आजूबाजूचा परिसर स्वच्छ आहे का, हे पाहणे ग्राहकांसाठी महत्त्वाचे आहे.
विशेषतः स्वयंपाकघरात कचरा, कीटक किंवा उघडे अन्नपदार्थ दिसत असल्यास सावध राहावे. FDA च्या तपासण्यांमध्ये काही ठिकाणी कीटकांचा प्रादुर्भाव, अस्वच्छ किचन आणि अन्न हाताळणीतील गंभीर त्रुटी आढळल्या आहेत.
अन्न सुरक्षित ठेवण्यासाठी स्वच्छ पाणी, योग्य तापमानात साठवणूक, स्वच्छ भांडी आणि प्रशिक्षित अन्न हाताळणारे कर्मचारी या मूलभूत बाबी आवश्यक आहेत.
३. खाद्य आस्थापनाकडे परवाना आहे का ते पाहा
रेस्टॉरंट किंवा खाद्य व्यवसाय कायदेशीर पद्धतीने चालतो आहे का, हे तपासणेही ग्राहकांच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. संबंधित व्यवसायाकडे आवश्यक अन्नसुरक्षा परवाना किंवा नोंदणी आहे का, याकडे लक्ष देण्याचे आवाहन FDA कडून करण्यात आले आहे.
राज्यातील अन्नसुरक्षा मोहिमेचा उद्देश केवळ छापे टाकणे नसून सुरक्षित अन्नव्यवस्था निर्माण करणे हा असल्याचे मुंढे यांनी स्पष्ट केले आहे.
अन्न व्यवसायांसाठी वैध परवाना, स्वच्छता, अन्न हाताळणी आणि नियमांचे पालन या बाबी अत्यावश्यक आहेत. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यवसायांवर नोटीस, परवाना निलंबन किंवा इतर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
४. वय आणि आरोग्यानुसार अन्नाची निवड करा
प्रत्येक व्यक्तीसाठी एकच प्रकारचा आहार योग्य असेल असे नाही. मुलं, ज्येष्ठ नागरिक आणि विविध आरोग्यविषयक गरजा असलेल्या व्यक्तींनी बाहेरचे अन्न निवडताना अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.
मुलांना आकर्षक वाटणारे पदार्थ वारंवार देण्याऐवजी संतुलित आणि पौष्टिक पर्याय निवडण्याला प्राधान्य द्यावे. आहारातील तेल, साखर आणि मीठ यांचे प्रमाण लक्षात घेऊन पदार्थांची निवड करणे अधिक योग्य ठरते.
ग्राहकांची जागरूकता तितकीच महत्त्वाची
अन्नसुरक्षेची जबाबदारी केवळ प्रशासनाची किंवा खाद्य व्यवसायांची नसून ग्राहकांचीही आहे. एखाद्या ठिकाणी अस्वच्छता, भेसळ किंवा संशयास्पद अन्न आढळल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता संबंधित यंत्रणेकडे तक्रार करणे आवश्यक आहे.
महाराष्ट्र FDA च्या अधिकृत पोर्टलवर असुरक्षित किंवा भेसळयुक्त अन्नाबाबत तक्रार नोंदवण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
दरम्यान, तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या मोहिमेत मोठ्या ब्रँड्सपासून स्थानिक खाद्य आस्थापनांपर्यंत तपासणी केली जात आहे. अन्नसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करण्याची भूमिका FDA ने घेतली आहे.
त्यामुळे बाहेर जेवताना केवळ पदार्थाची चव किंवा रेस्टॉरंटची लोकप्रियता न पाहता स्वच्छता, सुरक्षितता, परवाना आणि पौष्टिकता या चार गोष्टींचा विचार करणे आवश्यक आहे. ग्राहकांनी जागरूक राहिल्यास खाद्य व्यवसायांवरही सुरक्षित आणि स्वच्छ पद्धतीने काम करण्याचा दबाव वाढेल. अखेर सुरक्षित अन्न ही केवळ चांगली सेवा नसून प्रत्येक नागरिकाच्या आरोग्याशी संबंधित मूलभूत गरज आहे.
About the Author
