नेपाळ-तिबेट सीमेवर आलेल्या भीषण महापुराने संपूर्ण हिमालयीन भागाला हादरवून सोडले आहे. जलप्रलयाच्या तिसऱ्या दिवशीही नेपाळमधील परिस्थिती अत्यंत गंभीर असून, मृतांचा आकडा 390 च्या पुढे गेला आहे. दरम्यान, भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार 288 भारतीय नागरिक अद्याप संपर्काबाहेर आहेत. अनेक भारतीय कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी गेले होते, तर काही जण जलविद्युत प्रकल्पांमध्ये कामासाठी नेपाळमध्ये होते.
या आपत्तीमुळे नेपाळच्या रासुवा, नुवाकोट आणि आसपासच्या पर्वतीय भागात मोठ्या प्रमाणावर विध्वंस झाला आहे. नद्या, रस्ते, पूल, वीज प्रकल्प आणि सीमावर्ती भागातील महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधा पुराच्या तडाख्यात उद्ध्वस्त झाल्या आहेत. भोटेकोशी आणि त्रिशूली नदीच्या परिसरात चिखल, दगड आणि मलब्याचे प्रचंड थर साचल्याने बचावकार्याला मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागत आहे.
हिमनदी कोसळल्याने महापुराचा तडाखा
या महापुरामागे हिमनदीचा भाग कोसळणे आणि त्यानंतर निर्माण झालेला बर्फ-दगडांचा प्रचंड प्रवाह हे प्रमुख कारण असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. अचानक आलेल्या पाण्याच्या लोंढ्याने नदीचे पात्र ओसंडून वाहू लागले आणि काही मिनिटांतच नदीकाठची अनेक ठिकाणे पाण्याखाली गेली. काही भागांमध्ये त्रिशूली नदीची पातळी अवघ्या अर्ध्या तासात सुमारे नऊ मीटरने वाढल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
पुराचा वेग इतका प्रचंड होता की अनेकांना सुरक्षित ठिकाणी जाण्याची संधीही मिळाली नाही. घरांसह वाहने, दुकाने, पूल आणि रस्ते पाण्याच्या प्रवाहात वाहून गेले. काही ठिकाणी संपूर्ण वसाहतींचा संपर्क तुटला आहे.
390 हून अधिक मृतदेह ताब्यात
नेपाळमध्ये 389 मृतदेह सापडल्याची माहिती समोर आली होती. तिबेटमध्येही काही मृत्यू झाल्याने नेपाळ-तिबेट भागातील एकत्रित मृतांचा आकडा 390 च्या पुढे गेला. त्याचवेळी हजाराहून अधिक लोक अद्याप बेपत्ता असल्यामुळे मृतांचा आकडा आणखी वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
ढिगाऱ्याखाली, नदीच्या काठावर आणि चिखलात अडकलेल्या नागरिकांचा शोध घेण्यासाठी नेपाळचे लष्कर, पोलीस आणि इतर सुरक्षा दल मोठ्या प्रमाणावर तैनात करण्यात आले आहेत. हेलिकॉप्टर, ड्रोन आणि बचाव पथकांच्या मदतीने दुर्गम भागात शोधमोहीम सुरू आहे. मात्र खराब हवामान, सततचा पाऊस आणि भूस्खलनाचा धोका यामुळे बचावकार्याचा वेग मंदावला आहे.
288 भारतीय अजूनही संपर्काबाहेर
नेपाळमधील या संकटाचा भारतावरही मोठा परिणाम झाला आहे. भारतीय परराष्ट्र मंत्रालयाच्या माहितीनुसार 288 भारतीय नागरिक अद्याप संपर्काबाहेर आहेत. यामध्ये कैलास मानसरोवर यात्रेतील भाविक तसेच जलविद्युत प्रकल्पांमध्ये काम करणाऱ्या भारतीयांचा समावेश आहे. काही भारतीयांना यापूर्वी सुरक्षित बाहेर काढण्यात आले असून, त्यांच्याशी संपर्क साधण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
भारत सरकारने परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी विशेष नियंत्रण कक्ष सुरू केला असून, नेपाळमधील भारतीय दूतावास आणि स्थानिक प्रशासनाशी सातत्याने संपर्क ठेवला जात आहे. कुटुंबीयांकडून मिळणाऱ्या माहितीच्या आधारे बेपत्ता नागरिकांचा शोध घेण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
याशिवाय तिबेटच्या बाजूला सुमारे 200 भारतीय मदतीच्या प्रतीक्षेत असल्याची माहितीही समोर आली आहे. त्यामुळे भारत सरकारसमोर नेपाळ आणि तिबेट अशा दोन्ही बाजूंना अडकलेल्या भारतीय नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढण्याचे मोठे आव्हान आहे.
जलविद्युत प्रकल्पांनाही मोठा फटका
पुराचा सर्वाधिक फटका जलविद्युत प्रकल्पांना बसला आहे. रासुवा परिसरातीलभागात मोठ्या प्रमाणावर चिखल आणि मलबा साचल्याचे सांगण्यात येत आहे. प्रकल्पाच्या बोगद्यात काही जण अडकले असल्याची शक्यता असल्याने बचाव पथकांसमोर अत्यंत कठीण परिस्थिती निर्माण झाली आहे. बोगद्याचे प्रवेश आणि बाहेर पडण्याचे मार्ग माती-मलब्याखाली गाडले गेल्याने आत पोहोचणे आव्हानात्मक बनले आहे.
पुरामुळे नेपाळच्या वीज निर्मिती क्षमतेलाही मोठा धक्का बसला असून अनेक जलविद्युत प्रकल्प बाधित झाले आहेत. यामुळे आगामी काळात नेपाळला वीजपुरवठ्याच्या समस्येला सामोरे जावे लागू शकते.
पुढील काही दिवस महत्त्वाचे
बचावकार्य सुरू असतानाच आणखी पुराचा धोका कायम आहे. तिबेटच्या भागात तयार झालेल्या जलसाठ्यामुळे नदीपातळी पुन्हा वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे प्रशासनाकडून नदीकाठच्या नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
दरम्यान, भारतासह अनेक देशांनी नेपाळला मदत आणि बचावकार्याची तयारी दर्शवली आहे. नेपाळने सध्या परदेशी शोध-बचाव पथकांची थेट मदत स्वीकारण्याऐवजी आपल्या सुरक्षा यंत्रणांच्या माध्यमातून बचावकार्य सुरू ठेवले आहे.
नेपाळमधील या महापुराने हिमालयीन भागातील नैसर्गिक आपत्तींचा वाढता धोका पुन्हा अधोरेखित केला आहे. हजारो कुटुंबे आपल्या नातेवाईकांच्या शोधात आहेत, तर बचाव पथके प्रतिकूल परिस्थितीत जीव वाचवण्यासाठी अथक प्रयत्न करत आहेत. 288 भारतीय नागरिकांचा शोध आणि बेपत्ता नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे हे सध्या भारतासमोरचे सर्वात मोठे आव्हान बनले आहे.
About the Author
