पंतप्रधान नरेंद्र मोदी मध्य आशियाच्या चार दिवसांच्या दौऱ्याला सुरुवात केली आहे. या दौऱ्यात पंतप्रधान मोदी उझबेकिस्तान आणि किर्गिस्तानला भेट देणार असून, भारताच्या मध्य आशियातील धोरणात्मक आणि आर्थिक संबंधांना अधिक बळकटी देणे हा या दौऱ्याचा प्रमुख उद्देश आहे. या दौऱ्यात सर्वाधिक चर्चा मात्र रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि पंतप्रधान मोदी यांच्या प्रस्तावित भेटीची होत आहे.
पंतप्रधान मोदी 29 आणि 30 ऑगस्ट रोजी उझबेकिस्तानची राजधानी ताश्कंद येथे असतील. त्यानंतर ते किर्गिस्तानची राजधानी बिश्केक येथे 31 ऑगस्ट आणि 1 सप्टेंबर रोजी होणाऱ्या शांघाय कोऑपरेशन ऑर्गनायझेशन अर्थात SCO च्या 26व्या शिखर परिषदेत सहभागी होतील. या परिषदेत रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन आणि चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यासह अनेक प्रमुख नेते सहभागी होणार आहेत.
उझबेकिस्तानसोबत संबंध अधिक मजबूत करण्यावर भर
दौऱ्याच्या पहिल्या टप्प्यात पंतप्रधान मोदी उझबेकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष शावकत मिर्झियोयेव यांच्यासोबत द्विपक्षीय चर्चा करणार आहेत. भारत आणि उझबेकिस्तानमधील व्यापार, गुंतवणूक, संरक्षण, ऊर्जा, डिजिटल कनेक्टिव्हिटी, शिक्षण आणि तंत्रज्ञान या क्षेत्रांतील सहकार्य वाढवण्यावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे. महत्त्वाच्या खनिजांपासून आरोग्य आणि औषधनिर्मितीपर्यंत विविध क्षेत्रांमध्ये सहकार्याचा विस्तार करण्यावरही भर दिला जाणार आहे.
पंतप्रधान मोदी यांनी आपल्या दौऱ्यापूर्वी दिलेल्या निवेदनात भारत-उझबेकिस्तान धोरणात्मक भागीदारीला आणखी पुढे नेण्याचा विश्वास व्यक्त केला आहे. ‘विकसित भारत 2047’ आणि विकासदृष्टीमध्ये सहकार्याच्या नव्या संधी शोधण्यावरही दोन्ही देशांचा भर राहणार आहे.
पुतिन-मोदी भेटीकडे जगाचे लक्ष
मध्य आशिया दौऱ्यातील सर्वात महत्त्वाचा राजनैतिक क्षण म्हणजे मोदी आणि पुतिन यांची भेट ठरणार आहे. बिश्केक येथे होणाऱ्या SCO शिखर परिषदेदरम्यान दोन्ही नेत्यांची द्विपक्षीय भेट निश्चित करण्यात आली आहे.
भारत आणि रशियामधील संबंध सध्या ऊर्जा, खत, व्यापार आणि इतर धोरणात्मक क्षेत्रांमध्ये पुढे जात आहेत. काही दिवसांपूर्वी परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर यांनी मॉस्कोमध्ये पुतिन यांची भेट घेतली होती. या भेटीदरम्यान भारत-रशिया आर्थिक सहकार्य वाढत असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले होते.
त्यामुळे मोदी-पुतिन चर्चेत द्विपक्षीय आर्थिक संबंध, ऊर्जा सहकार्य, खतांचा पुरवठा, व्यापार आणि आगामी उच्चस्तरीय बैठकींच्या तयारीवर चर्चा होण्याची शक्यता आहे. दोन्ही देशांमधील दीर्घकालीन धोरणात्मक भागीदारीच्या पार्श्वभूमीवर या बैठकीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
SCO परिषदेत भारताची भूमिका काय?
किर्गिस्तानमध्ये होणाऱ्या SCO शिखर परिषदेत पंतप्रधान मोदी भारताच्या सुरक्षा, कनेक्टिव्हिटी आणि संधी या तीन प्रमुख प्राधान्यांवर भर देणार आहेत. दहशतवाद, फुटीरतावाद आणि अतिरेकी कारवायांविरोधात प्रादेशिक सहकार्य वाढवण्याचा मुद्दाही भारतासाठी महत्त्वाचा राहणार आहे.
भारतSCOचा पूर्ण सदस्य आहे. यंदाची परिषद या संघटनेच्या 25 वर्षांच्या प्रवासाच्या पार्श्वभूमीवर होत असल्याने तिचे महत्त्व आणखी वाढले आहे. मध्य आशियातील सुरक्षा, व्यापार, संपर्क व्यवस्था आणि आर्थिक सहकार्याच्या मुद्द्यांवर भारत आपली भूमिका मांडणार आहे.
चीनसोबतही महत्त्वाच्या घडामोडींची शक्यता
SCO परिषदेत चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंगही सहभागी होणार असल्याने मोदी आणि शी यांच्यातील संभाव्य संवादाकडेही लक्ष लागले आहे. भारत-चीन संबंधांमध्ये अलीकडच्या काळात काही सकारात्मक हालचाली दिसत असल्या तरी सीमा प्रश्न आणि प्रादेशिक सुरक्षेचे मुद्दे अद्याप महत्त्वाचे आहेत.
दरम्यान, आगामी BRICS शिखर परिषद 12-13 सप्टेंबर रोजी नवी दिल्ली येथे होणार आहे. त्यामुळे SCOच्या निमित्ताने होणाऱ्या उच्चस्तरीय भेटींमधून पुढील काही आठवड्यांतील राजनैतिक संवादाची दिशा निश्चित होण्याची शक्यता आहे.
सांस्कृतिक संबंधांनाही महत्त्व
बिश्केकमध्ये पंतप्रधान मोदी सहाव्या World Nomad Gamesच्या उद्घाटन समारंभालाही उपस्थित राहणार आहेत. मध्य आशियाच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाशी भारताचे असलेले ऐतिहासिक संबंध अधोरेखित करण्यासाठी हा कार्यक्रम महत्त्वाचा ठरणार आहे.
एकूणच, पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचा 29 ऑगस्ट ते 1 सप्टेंबर 2026 हा मध्य आशिया दौरा भारताच्या परराष्ट्र धोरणाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे. उझबेकिस्तानसोबत आर्थिक आणि धोरणात्मक संबंध मजबूत करण्यापासून ते SCOमध्ये भारताची भूमिका मांडण्यापर्यंत अनेक मुद्दे या दौऱ्यात केंद्रस्थानी आहेत. मात्र, या संपूर्ण दौऱ्यात मोदी-पुतिन भेटीवरच सर्वाधिक लक्ष केंद्रित झाले आहे. या बैठकीतून भारत-रशिया संबंधांना कोणती नवी दिशा मिळते आणि आगामी BRICS तसेच द्विपक्षीय चर्चांसाठी कोणता मार्ग तयार होतो, याकडे आता देशासह आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष लागले आहे.
About the Author
