पुणे : देशभरात गाजत असलेल्या नीट (NEET) परीक्षा पेपरफुटी प्रकरणाचे पडसाद आता महाराष्ट्रातही तीव्रपणे उमटू लागले आहेत. या प्रकरणाच्या निषेधार्थ गुरुवारी सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ परिसरात हजारो विद्यार्थी, युवक आणि सामाजिक कार्यकर्ते रस्त्यावर उतरले. शिक्षण व्यवस्थेतील कथित भ्रष्टाचार आणि परीक्षा प्रक्रियेतील अनियमिततेविरोधात जोरदार निदर्शने करत आंदोलकांनी केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या तात्काळ राजीनाम्याची मागणी केली.
‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP) या संघटनेच्या नेतृत्वाखाली आयोजित करण्यात आलेल्या या आंदोलनात विविध महाविद्यालयांतील विद्यार्थी, स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणारे युवक तसेच सामाजिक संस्थांचे प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने सहभागी झाले होते. विद्यापीठ परिसर घोषणांनी दणाणून गेला होता. “विद्यार्थ्यांना न्याय द्या पेपरफुटी थांबवा शिक्षणातील भ्रष्टाचार बंद करा आणि जबाबदारांवर कठोर कारवाई करा अशा घोषणांनी परिसरात वातावरण तापले होते.
या आंदोलनाचे नेतृत्व प्रसिद्ध सामाजिक कार्यकर्ते सोनम वांगचुक आणि अभिजित दीपके यांनी केले. यावेळी त्यांनी विद्यार्थ्यांना संबोधित करताना केंद्र सरकारवर आणि संबंधित यंत्रणांवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले. नीटसारख्या राष्ट्रीय स्तरावरील परीक्षांमध्ये जर पारदर्शकता आणि विश्वासार्हता राहिली नाही, तर लाखो विद्यार्थ्यांच्या भवितव्यावर त्याचा परिणाम होईल, अशी चिंता त्यांनी व्यक्त केली.
सोनम वांगचुक यांनी आपल्या भाषणात म्हटले की, देशातील विद्यार्थ्यांचे भविष्य हे कोणत्याही राजकीय किंवा प्रशासकीय दुर्लक्षापेक्षा अधिक महत्त्वाचे आहे. जर परीक्षा प्रक्रियेत अनियमितता झाली असेल, तर त्याची निष्पक्ष चौकशी होऊन दोषींवर कठोर कारवाई झाली पाहिजे. विद्यार्थ्यांचा विश्वास परत मिळवणे ही सरकारची जबाबदारी आहे.
अभिजित दीपके यांनीदेखील सरकारच्या भूमिकेवर टीका करत विद्यार्थ्यांच्या भावना व्यक्त केल्या. “स्पर्धा परीक्षांसाठी विद्यार्थी अनेक वर्षे मेहनत घेतात. मात्र पेपरफुटीच्या घटनांमुळे त्यांच्या परिश्रमांवर पाणी फिरते. त्यामुळे या प्रकरणात नैतिक जबाबदारी स्वीकारून केंद्रीय शिक्षणमंत्र्यांनी पदाचा राजीनामा द्यावा अशी मागणी त्यांनी केली.
आंदोलनकर्त्यांनी केवळ राजीनाम्याची मागणीच केली नाही, तर पेपरफुटी आणि परीक्षा प्रक्रियेतील त्रुटींमुळे प्रभावित झालेल्या विद्यार्थ्यांना आर्थिक नुकसानभरपाई देण्याचीही मागणी केली. तसेच भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी परीक्षा व्यवस्थेत व्यापक सुधारणा कराव्यात, स्वतंत्र देखरेख यंत्रणा स्थापन करावी आणि तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने अधिक सुरक्षित परीक्षा प्रणाली विकसित करावी, असेही त्यांनी सुचविले.
विद्यार्थ्यांच्या मते, देशातील स्पर्धा परीक्षा व्यवस्थेवरील विश्वास ढासळत चालला आहे. वारंवार समोर येणाऱ्या पेपरफुटीच्या घटनांमुळे प्रामाणिक विद्यार्थ्यांना अन्याय सहन करावा लागत आहे. अनेक विद्यार्थ्यांनी आंदोलनादरम्यान आपली व्यथा मांडली. आम्ही दिवस-रात्र अभ्यास करतो, कुटुंबीय मोठा आर्थिक त्याग करतात; मात्र अशा घटनांमुळे आमच्या मेहनतीचे मूल्य कमी होते, असे एका विद्यार्थिनीने सांगितले.
आंदोलन शांततेत पार पडावे यासाठी विद्यापीठ परिसरात पोलिसांचा मोठा बंदोबस्त तैनात करण्यात आला होता. आंदोलकांनी शांततापूर्ण मार्गाने आपला निषेध नोंदविला. काही प्रतिनिधींनी प्रशासनाकडे निवेदन सादर करून आपल्या मागण्या मांडल्या.
दरम्यान, नीट परीक्षा पेपरफुटी प्रकरणामुळे देशभरात संतापाची लाट उसळली असून विविध राज्यांमध्ये विद्यार्थी संघटना आणि सामाजिक गट आंदोलन करत आहेत. या पार्श्वभूमीवर पुण्यातील आंदोलनाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. शिक्षण क्षेत्रातील पारदर्शकता, उत्तरदायित्व आणि विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याचा प्रश्न पुन्हा एकदा राष्ट्रीय चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
आंदोलनकर्त्यांनी सरकारला इशारा देत म्हटले की, विद्यार्थ्यांच्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष केल्यास येत्या काळात आणखी व्यापक आंदोलन उभारले जाईल. विद्यार्थ्यांना न्याय मिळेपर्यंत आणि दोषींवर कठोर कारवाई होईपर्यंत संघर्ष सुरू ठेवण्याचा निर्धार त्यांनी व्यक्त केला.
या आंदोलनामुळे शिक्षण व्यवस्थेतील विश्वासार्हता, परीक्षा प्रक्रियेची सुरक्षितता आणि विद्यार्थ्यांच्या हक्कांबाबतचा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला असून सरकार या मागण्यांवर काय भूमिका घेते, याकडे देशभरातील विद्यार्थ्यांचे लक्ष लागले आहे.
About the Author
