पुणे : जिल्ह्यातील निसर्गरम्य ताम्हिणी घाटाने यंदाच्या पावसाळ्यात अभूतपूर्व पावसाची नोंद करत महाराष्ट्रातील अतिवृष्टीच्या घटनांमध्ये नवा विक्रम निर्माण केला आहे. अवघ्या ७२ तासांत ताम्हिणी घाट परिसरात तब्बल १,६३५ मिमी पावसाची नोंद झाली असून, ही घटना महाराष्ट्रातील सर्वाधिक तीव्र अल्पकालीन पावसाच्या घटनांपैकी एक मानली जात आहे.
या विक्रमी पावसामुळे ताम्हिणी घाटाने पुन्हा एकदा देशातील सर्वाधिक पावसासाठी प्रसिद्ध असलेल्या मेघालयातील चेरापुंजी आणि मॉसिनराम या प्रदेशांशी तुलना मिळवली आहे. डोंगररांगा, दाट जंगल आणि धबधब्यांसाठी प्रसिद्ध असलेला ताम्हिणी घाट आता विक्रमी पावसामुळेही चर्चेत आला आहे.
ताम्हिणी घाटात सलग तीन दिवस दररोज ५०० मिमीपेक्षा अधिक पावसाची नोंद झाली. भारतासारख्या मान्सूनप्रधान देशातही इतक्या कमी कालावधीत एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर पाऊस पडणे ही अत्यंत दुर्मिळ हवामान घटना मानली जाते.
सह्याद्री पर्वतरांगांमधील भौगोलिक रचना आणि अरबी समुद्रातून येणाऱ्या दमट वाऱ्यांचा प्रभाव यामुळे ताम्हिणी घाट परिसरात पावसाचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणावर वाढते. डोंगर उतारांवर ढग अडकल्यामुळे येथे अनेकदा ओरोग्राफिक पर्जन्याची स्थिती निर्माण होते. यामुळे आसपासच्या सपाट भागांच्या तुलनेत घाट परिसरात अधिक पाऊस पडतो.
यंदाच्या अतिवृष्टीमुळे ताम्हिणी घाटातील अनेक ओढे, नाले आणि धबधबे वेगाने प्रवाहित झाले आहेत. परिसरातील जलस्रोत भरून वाहू लागले असून, डोंगराळ भागातील जनजीवनावर त्याचा परिणाम झाला आहे. मुसळधार पावसामुळे काही ठिकाणी वाहतूक विस्कळीत होण्याची शक्यता असून, प्रशासनाकडून नागरिकांना सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
ताम्हिणी घाट हा पुणे आणि रायगड जिल्ह्यांना जोडणारा महत्त्वाचा मार्ग असून, पावसाळ्यात पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण ठरतो. मात्र, अतिवृष्टीच्या काळात या भागात दरड कोसळणे, रस्ते निसरडे होणे आणि अचानक पाण्याचा प्रवाह वाढणे यांसारखे धोके निर्माण होतात. त्यामुळे प्रवाशांनी हवामान परिस्थितीचा अंदाज घेऊनच प्रवास करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
अल्प कालावधीत होणाऱ्या अशा तीव्र पावसाच्या घटनांमध्ये वाढ होत असल्याचे निरीक्षण गेल्या काही वर्षांत दिसून येत आहे. हवामान बदल, समुद्राच्या तापमानातील बदल आणि वातावरणातील अस्थिरता यांचा अशा घटनांवर परिणाम होऊ शकतो, असे हवामान अभ्यासक सांगतात.
महाराष्ट्रातील पावसाच्या नोंदींच्या दृष्टीने ताम्हिणी घाटातील ही घटना विशेष महत्त्वाची ठरत आहे. यापूर्वीही ताम्हिणी घाटाने मोठ्या प्रमाणात पावसाची नोंद केली आहे. मात्र, केवळ तीन दिवसांत १,६३५ मिमी पाऊस पडणे ही अत्यंत असामान्य बाब आहे.
चेरापुंजी आणि मॉसिनराम यांसारख्या जगातील सर्वाधिक पावसाच्या ठिकाणांशी तुलना केली जाणे ताम्हिणी घाटासाठी नवीन नाही. सह्याद्रीतील या भागात मान्सून काळात होणाऱ्या जोरदार पावसामुळे येथे वर्षभर हिरवाई, धबधबे आणि नैसर्गिक सौंदर्य पाहायला मिळते. मात्र, याच नैसर्गिक वैशिष्ट्यांमुळे अतिवृष्टीच्या वेळी धोकेही वाढतात.
दरम्यान, हवामान विभाग परिस्थितीवर लक्ष ठेवून असून, पुढील काही दिवसांत पावसाचा जोर कायम राहण्याची शक्यता असल्यास स्थानिक प्रशासनाकडून आवश्यक उपाययोजना केल्या जाणार आहेत.
ताम्हिणी घाटातील १,६३५ मिमी पावसाची ही विक्रमी नोंद महाराष्ट्रातील मान्सून इतिहासातील एक उल्लेखनीय घटना म्हणून पाहिली जात आहे. सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या या घाटाने यंदा केवळ पर्यटनासाठी नव्हे, तर हवामानाच्या अत्यंत दुर्मिळ घटनांसाठीही देशाचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
About the Author
