महाराष्ट्रात विविध भागांतून रोजगारासाठी येणाऱ्या वाहनचालकांना स्थानिक नागरिकांशी दैनंदिन व्यवहार करताना मराठी भाषेचा उपयोग करता यावा, यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या व्यवहारिक मराठी उपक्रमाला मोठा प्रतिसाद मिळत आहे. आतापर्यंत १ लाखांहून अधिक अमराठी वाहनचालकांनी व्यवहारिक मराठीचे धडे घेतले आहेत, अशी माहिती परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी दिली.
राज्यातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अधिक लोकाभिमुख करण्याबरोबरच प्रवासी आणि चालक यांच्यातील संवाद सुलभ व्हावा, हा या उपक्रमामागील प्रमुख उद्देश आहे. मुंबई, ठाणे, पुणे, नवी मुंबई यांसह राज्यातील अनेक शहरांमध्ये विविध राज्यांतून आलेले वाहनचालक मोठ्या संख्येने कार्यरत आहेत. त्यांना मराठी भाषेतील दैनंदिन वापरातील शब्द, वाक्ये आणि संवादाचे प्राथमिक ज्ञान मिळावे, यासाठी प्रशिक्षणावर भर देण्यात येत आहे.
मंत्री प्रताप सरनाईक यांच्या म्हणण्यानुसार, मराठी भाषा शिकवण्याचा हा उपक्रम केवळ भाषेपुरता मर्यादित नसून महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक वातावरणाशी जोडणारा प्रयत्न आहे. वाहनचालकांना प्रवाशांशी संवाद साधताना ‘कुठे जायचे आहे?’, ‘किती वाजता पोहोचायचे?’, ‘इथे थांबायचे का?’, ‘किती पैसे झाले?’ यांसारख्या दैनंदिन व्यवहारातील साध्या वाक्यांचा उपयोग करता यावा, यासाठी प्रशिक्षण देण्यात येते.
महाराष्ट्रात येणाऱ्या नागरिकांना स्थानिक भाषेचे प्राथमिक ज्ञान असल्यास प्रवास, बाजारपेठ, शासकीय कार्यालये आणि इतर सार्वजनिक ठिकाणी संवाद साधणे सोपे होते. विशेषतः वाहनचालकांचा दररोज हजारो प्रवाशांशी संपर्क येत असल्याने त्यांना व्यवहारिक मराठीचे ज्ञान असणे उपयुक्त ठरते.
या प्रशिक्षणात अवघड व्याकरण किंवा साहित्यिक मराठी शिकवण्यापेक्षा दैनंदिन जीवनात आवश्यक असलेल्या शब्दांवर आणि वाक्यांवर भर दिला जातो. त्यामुळे कमी कालावधीत चालकांना मराठीत प्राथमिक संभाषण करता येणे शक्य होत आहे.
ऑटो रिक्षा, टॅक्सी आणि इतर सार्वजनिक वाहतूक साधनांच्या चालकांचा थेट संपर्क प्रवाशांशी येतो. अनेक वेळा प्रवासी मराठीतून माहिती देतात; मात्र चालकाला मराठी समजत नसल्यामुळे गैरसमज निर्माण होण्याची शक्यता असते. व्यवहारिक मराठीचे प्रशिक्षण घेतल्यानंतर अशा अडचणी कमी होण्यास मदत होत असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
प्रवाशांना त्यांच्या स्थानाबाबत माहिती देणे, भाडे सांगणे, रस्त्याची दिशा समजून घेणे किंवा वाहतुकीशी संबंधित सूचना समजणे यासाठी भाषेचे प्राथमिक ज्ञान महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे हा उपक्रम सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेतील संवाद सुधारण्यासाठी उपयुक्त ठरत असल्याचे मानले जात आहे.
महाराष्ट्रात विविध भाषिक आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमीचे नागरिक वास्तव्यास आहेत. अशा परिस्थितीत स्थानिक भाषेचे ज्ञान असणे हे सामाजिक समन्वयासाठी महत्त्वाचे ठरते. अमराठी नागरिकांनी मराठी शिकावी, स्थानिकांशी मराठीत संवाद साधावा आणि महाराष्ट्राच्या भाषिक-सांस्कृतिक परंपरेशी जोडले जावे, हा या उपक्रमामागील दृष्टिकोन आहे.
मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी या उपक्रमाला मिळालेल्या प्रतिसादाचे स्वागत करताना अधिकाधिक वाहनचालकांनी व्यवहारिक मराठी आत्मसात करण्याचे आवाहन केले. भाषा शिकण्यासाठी मोठ्या कालावधीची गरज नसून दैनंदिन वापरातील काही मूलभूत शब्द आणि वाक्ये शिकल्याने संवादामध्ये मोठा फरक पडतो, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
१ लाखांहून अधिक चालकांनी व्यवहारिक मराठीचे धडे घेतल्याची आकडेवारी या उपक्रमाच्या व्यापक पोहोचीकडे निर्देश करते. आगामी काळात अधिकाधिक चालकांपर्यंत हे प्रशिक्षण पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला जाण्याची शक्यता आहे.
वाहतूक क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या चालकांना केवळ वाहन चालवण्याचे कौशल्य पुरेसे नसून प्रवाशांशी चांगला संवाद साधण्याचे कौशल्यही आवश्यक आहे. त्यामुळे भाषिक प्रशिक्षणाला सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेच्या गुणवत्तेशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
भाषा ही केवळ संवादाचे माध्यम नसून समाजाशी जोडणारा महत्त्वाचा दुवा आहे. महाराष्ट्रात विविध राज्यांतून आलेले नागरिक मोठ्या प्रमाणात काम करतात. त्यांनी स्थानिक भाषेतील प्राथमिक ज्ञान आत्मसात केल्यास परस्पर संवाद आणि सामाजिक सलोखा अधिक मजबूत होण्यास मदत होऊ शकते.
व्यवहारिक मराठी शिकणाऱ्या वाहनचालकांची संख्या १ लाखांच्या पुढे गेल्याने या उपक्रमाला व्यापक प्रतिसाद मिळाल्याचे दिसून येते. आता या प्रशिक्षणाचा विस्तार करून अधिक चालकांना मराठी भाषेच्या दैनंदिन वापराशी जोडण्यावर भर देण्याची गरज आहे.
दरम्यान, वाहनचालकांसाठी सुरू करण्यात आलेला हा उपक्रम मराठी भाषेचा प्रसार करण्याबरोबरच प्रवासी-केंद्रित वाहतूक व्यवस्था निर्माण करण्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा मानला जात आहे. ‘मराठी शिकणे आणि मराठीतून संवाद साधणे’ या माध्यमातून महाराष्ट्राशी अधिक जवळीक निर्माण करण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून होत आहे, असा संदेश मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी दिला.
About the Author
