देशभरात गाजलेल्या NEET-UG पेपरफुटी प्रकरणानंतर वैद्यकीय प्रवेश परीक्षेच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले होते. लाखो विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी संबंधित असलेल्या या महत्त्वाच्या परीक्षेबाबत आता केंद्र सरकार गंभीर पावले उचलण्याच्या तयारीत असून, पुढील वर्षापासून NEET-UG परीक्षेच्या पद्धतीत मोठे बदल होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः तंत्रज्ञानाधारित परीक्षा प्रणाली, अधिक पारदर्शकता आणि गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी कठोर उपाययोजना लागू करण्याचा विचार सुरू आहे.
अलीकडेच केंद्रीय मंत्री Pralhad Joshi यांनी यासंदर्भात महत्त्वपूर्ण संकेत दिले. सरकार परीक्षा प्रक्रियेला अधिक सुरक्षित आणि पारदर्शक बनवण्यासाठी कटिबद्ध असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. पेपरफुटी, कॉपी किंवा इतर गैरव्यवहारांना पूर्णविराम देण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून परीक्षा घेण्याची दिशा केंद्र सरकारने स्वीकारली असल्याचे त्यांनी सांगितले.
गेल्या काही महिन्यांमध्ये NEET-UG पेपरफुटीच्या आरोपांमुळे देशभरात मोठी खळबळ उडाली होती. अनेक राज्यांमध्ये आंदोलन, विद्यार्थ्यांच्या निषेध मोर्चा तसेच सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल झाल्यानंतर परीक्षा प्रक्रियेच्या सुरक्षिततेबाबत गंभीर चर्चा सुरू झाली. लाखो विद्यार्थी आणि पालकांनी परीक्षा व्यवस्थेतील त्रुटींवर प्रश्न उपस्थित करत कठोर सुधारणा करण्याची मागणी केली होती.
या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने परीक्षेच्या सुरक्षेसाठी तंत्रज्ञानाचा अधिक प्रभावी वापर करण्याचा आराखडा तयार करण्यास सुरुवात केली आहे. पुढील वर्षापासून परीक्षा केंद्रांवर डिजिटल सुरक्षा प्रणाली, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित देखरेख, चेहरा ओळख प्रणाली (Face Recognition), बायोमेट्रिक पडताळणी आणि सुरक्षित संगणकीय प्रणालीचा वापर वाढवण्याचा विचार सुरू असल्याची माहिती समोर येत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, पारंपरिक प्रश्नपत्रिका छपाई व वितरण प्रक्रियेत अनेक सुरक्षेच्या त्रुटी राहतात. यामुळे पेपरफुटीसारखे प्रकार घडण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे आता ऑनलाइन किंवा तंत्रज्ञान-सहाय्यित परीक्षेचा पर्याय गंभीरपणे विचाराधीन असल्याचे सांगितले जात आहे. अशा पद्धतीमुळे प्रश्नपत्रिका थेट डिजिटल माध्यमातून उपलब्ध करून देणे शक्य होईल आणि माहिती लीक होण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकते.
केंद्रीय शिक्षण विभाग आणि संबंधित परीक्षा संस्थांकडून NEET-UG च्या विद्यमान प्रक्रियेचा सखोल आढावा घेतला जात आहे. परीक्षा केंद्रांची निवड, प्रश्नपत्रिकांची वाहतूक, सुरक्षा यंत्रणा आणि विद्यार्थ्यांची ओळख पडताळणी यामध्ये मोठे बदल होण्याचे संकेत मिळत आहेत. विशेषतः परीक्षा सुरू होण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांची बहुपदरी तपासणी केली जाऊ शकते.
याशिवाय परीक्षा व्यवस्थापनात पारदर्शकता आणण्यासाठी डेटा एन्क्रिप्शन, रिअल-टाइम मॉनिटरिंग आणि सायबर सुरक्षा यंत्रणांवर अधिक भर दिला जाणार असल्याची चर्चा आहे. परीक्षा केंद्रांवर संशयास्पद हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी विशेष नियंत्रण कक्ष आणि तांत्रिक पथकांची नियुक्ती केली जाऊ शकते.
विद्यार्थी आणि पालकांमध्ये या संभाव्य बदलांबाबत मिश्र प्रतिक्रिया पाहायला मिळत आहेत. काही जणांनी तंत्रज्ञानाधारित प्रणालीचे स्वागत केले असून त्यामुळे परीक्षा अधिक निष्पक्ष आणि सुरक्षित होईल, असे मत व्यक्त केले आहे. तर काही विद्यार्थ्यांनी ग्रामीण भागातील इंटरनेट सुविधा, डिजिटल साक्षरता आणि तांत्रिक अडचणींबाबत चिंता व्यक्त केली आहे.
शैक्षणिक क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, परीक्षा प्रणाली अधिक मजबूत करणे अत्यंत आवश्यक आहे. NEET-UG ही देशातील सर्वात मोठ्या प्रवेश परीक्षांपैकी एक असून, दरवर्षी 20 लाखांहून अधिक विद्यार्थी या परीक्षेला बसतात. त्यामुळे या परीक्षेतील कोणताही गैरप्रकार लाखो विद्यार्थ्यांच्या करिअरवर थेट परिणाम करू शकतो.
सरकारकडून लवकरच तज्ज्ञ समितीच्या शिफारशींवर आधारित अंतिम निर्णय जाहीर केला जाऊ शकतो. पुढील काही महिन्यांत नव्या परीक्षा पद्धतीबाबत स्पष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे समोर येण्याची शक्यता आहे. जर हे बदल लागू झाले, तर NEET-UG परीक्षा प्रणालीमध्ये हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा बदल ठरू शकतो.
दरम्यान, केंद्रीय मंत्री प्रल्हाद जोशी यांनी सरकार कोणत्याही प्रकारच्या गैरव्यवहाराबाबत शून्य सहनशीलतेचे धोरण अवलंबत असल्याचे स्पष्ट केले आहे. विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी तडजोड होऊ देणार नाही, असे आश्वासन देत त्यांनी सुरक्षित, निष्पक्ष आणि विश्वासार्ह परीक्षा प्रणाली उभारण्याचा सरकारचा निर्धार पुन्हा अधोरेखित केला आहे.
About the Author
