मुंबई : राज्यातील शेतकरी आणि सर्वसामान्य नागरिक ज्या मॉन्सूनच्या प्रतीक्षेत आहेत, तो अद्यापही राज्याच्या उंबरठ्यावर पोहोचलेला नाही. मुंबईसह संपूर्ण महाराष्ट्रात नैऋत्य मॉन्सून दाखल होईल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. मात्र, प्रत्यक्षात मॉन्सूनची वाटचाल मंदावल्याने तो अजूनही अरबी समुद्राच्या परिसरातच रेंगाळल्याचे चित्र दिसत आहे. परिणामी राज्यातील अनेक भागांमध्ये पावसाची प्रतीक्षा कायम असून खरीप हंगामातील पेरण्या रखडल्या आहेत.
मॉन्सूनच्या आगमनात होत असलेल्या विलंबामुळे शेतकऱ्यांची चिंता दिवसेंदिवस वाढत आहे. जून महिन्याच्या मध्यावर पोहोचूनही अनेक जिल्ह्यांमध्ये समाधानकारक पाऊस झालेला नसल्याने शेतीची कामे ठप्प झाली आहेत. अनेक शेतकऱ्यांनी पेरणीपूर्व मशागतीची कामे पूर्ण केली असली तरी पावसाअभावी प्रत्यक्ष पेरणी सुरू करता आलेली नाही. वेळेत पाऊस न आल्यास उत्पादनावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
यंदाच्या वर्षी हवामानावर परिणाम करणाऱ्या एल निनो या जागतिक हवामान घटकाची विशेष चर्चा सुरू आहे. प्रशांत महासागरात एल निनोची परिस्थिती सक्रिय झाल्याने भारतातील पावसाच्या वितरणावर परिणाम होण्याची शक्यता हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. एल निनोमुळे अनेकदा मॉन्सून कमकुवत पडतो किंवा पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहते. त्यामुळे यंदाच्या पावसाळ्याबाबत सुरुवातीपासूनच अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार मॉन्सूनची प्रगती सध्या अपेक्षित वेगाने होत नसल्याचे दिसत आहे. अरबी समुद्रातील वातावरणीय परिस्थिती पूर्णपणे अनुकूल नसल्यामुळे मॉन्सूनच्या पुढील प्रवासात अडथळे निर्माण होत आहेत. त्यामुळे महाराष्ट्रासह पश्चिम भारतातील अनेक भागांमध्ये पावसाची प्रतीक्षा लांबली आहे. पुढील काही दिवसांमध्ये हवामानातील बदलांवर मॉन्सूनची वाटचाल अवलंबून राहणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
दरम्यान, कृषी विभाग आणि तज्ज्ञांकडून शेतकऱ्यांना विशेष सूचना देण्यात आल्या आहेत. जोपर्यंत अधिकृतपणे पेरणीसाठी आवाहन केले जात नाही, तोपर्यंत घाईघाईने पेरणी करू नये, असा इशारा देण्यात आला आहे. सुरुवातीला थोडा पाऊस पडून नंतर दीर्घ खंड पडल्यास उगवलेले पीक वाया जाण्याचा धोका असतो. त्यामुळे पुरेशा आणि सातत्यपूर्ण पावसाची खात्री झाल्यानंतरच पेरणी करण्याचा सल्ला देण्यात येत आहे.
राज्यातील अनेक भागांमध्ये शेतकरी सध्या संभ्रमावस्थेत आहेत. बियाणे, खते आणि इतर शेतीसाहित्याची तयारी करूनही पावसाअभावी त्यांना प्रतीक्षा करावी लागत आहे. विशेषतः मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील काही भागांमध्ये पावसाचा मोठा खंड जाणवत आहे. या परिस्थितीमुळे खरीप हंगामाचे नियोजन कोलमडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
मॉन्सून उशिरा येत असतानाच राज्यातील तापमानात वाढ होत असल्याचेही दिसून येत आहे. अनेक जिल्ह्यांमध्ये दिवसाचे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त नोंदवले जात आहे. त्यामुळे नागरिकांनाही उकाड्याचा मोठा त्रास सहन करावा लागत आहे. पावसाअभावी वातावरणातील आर्द्रता वाढत असून उष्णतेची तीव्रता अधिक जाणवत आहे.
भारतीय हवामान विभागाने आज राज्यातील अनेक जिल्ह्यांसाठी उष्णतेचा इशारा जारी केला आहे. काही भागांमध्ये उष्ण आणि दमट हवामान कायम राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. विशेषतः दुपारच्या वेळेत नागरिकांनी आवश्यक ती काळजी घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. वृद्ध, लहान मुले आणि बाहेर काम करणाऱ्या व्यक्तींनी उष्माघातापासून बचावासाठी खबरदारी घेणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
हवामान विभागाच्या इशाऱ्यामुळे पुढील काही दिवस महाराष्ट्रासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहेत. एकीकडे मॉन्सूनचे आगमन लांबणीवर पडत असताना दुसरीकडे वाढती उष्णता चिंता वाढवत आहे. पावसाची प्रतीक्षा करणाऱ्या शेतकऱ्यांसह सर्वसामान्य नागरिकांचे लक्ष आता पुढील हवामान घडामोडींवर केंद्रित झाले आहे.
राज्याच्या कृषी अर्थव्यवस्थेसाठी मॉन्सून अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे मॉन्सूनच्या आगमनातील प्रत्येक दिवसाचा विलंब शेती क्षेत्रासाठी आव्हानात्मक ठरत आहे. पुढील काही दिवसांत मॉन्सून वेगाने पुढे सरकेल आणि राज्यभर समाधानकारक पाऊस सुरू होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात असली तरी सध्याची परिस्थिती मात्र चिंताजनक मानली जात आहे. शेतकरी, प्रशासन आणि हवामान तज्ज्ञ यांची नजर आता मॉन्सूनच्या पुढील हालचालींकडे लागून राहिली आहे.
About the Author
