सांगोला प्रतिनिधी : महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात आपल्या साधेपणाने, प्रामाणिकपणाने आणि जनतेप्रती असलेल्या अखंड निष्ठेने स्वतंत्र ओळख निर्माण करणारे ज्येष्ठ नेते भाई गणपतराव अण्णासाहेब देशमुख, अर्थात सर्वांच्या लाडका ‘आबासाहेब’, हे केवळ एक राजकारणी नव्हते, तर ते जनतेच्या विश्वासाचे प्रतीक होते. महाराष्ट्र विधानसभेवर तब्बल ५५ वर्षे प्रतिनिधित्व करणारे आणि ११ वेळा आमदार म्हणून निवडून येण्याचा विक्रम करणारे आबासाहेब यांनी सांगोला तालुक्याच्या विकासासाठी आयुष्यभर संघर्ष केला.
आजही त्यांच्या कार्याची आठवण सांगोला तालुक्यातील प्रत्येक नागरिक अभिमानाने काढतो. त्यांच्या पुण्यस्मरणानिमित्त त्यांच्या राजकीय आणि सामाजिक कार्याचा आढावा घेणे म्हणजे महाराष्ट्राच्या लोकशाही परंपरेतील एका तेजस्वी पर्वाचे स्मरण होय.
साध्या कुटुंबातून जननेत्यापर्यंतचा प्रवास
सोलापूर जिल्ह्यातील मोहोळ तालुक्यातील पेनूर येथे गणपतराव देशमुख यांचा जन्म झाला. ग्रामीण भागातील सामान्य शेतकरी कुटुंबात वाढलेल्या देशमुख यांनी लहानपणापासूनच ग्रामीण प्रश्न, शेतकरी, शेतमजूर आणि कामगार यांच्या समस्या जवळून अनुभवल्या. याच अनुभवातून त्यांनी समाजकारण आणि नंतर राजकारणाचा मार्ग स्वीकारला.
शेतकरी कामगार पक्षाचे निष्ठावंत नेतृत्व
गणपतराव देशमुख यांनी संपूर्ण राजकीय कारकीर्द शेतकरी कामगार पक्षाशी निष्ठा राखत व्यतीत केली. बदलत्या राजकीय समीकरणांमध्ये अनेक नेते पक्षांतर करत असताना आबासाहेब मात्र आपल्या विचारांशी कायम ठाम राहिले. शेतकरी, कष्टकरी, कामगार आणि सर्वसामान्य जनतेच्या प्रश्नांसाठी त्यांनी सातत्याने आवाज उठवला.
त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणामुळे आणि प्रामाणिक भूमिकेमुळे त्यांना विरोधकांकडूनही तितकाच सन्मान मिळत असे. राजकीय सभागृहात त्यांनी मांडलेले मुद्दे अभ्यासपूर्ण आणि जनहिताचे असल्याने त्यांचे भाषण सर्वजण लक्षपूर्वक ऐकत असत.
तब्बल ११ वेळा आमदार होण्याचा विक्रम
१९६२ मध्ये त्यांनी प्रथमच सांगोला विधानसभा मतदारसंघातून निवडणूक लढवून विजय मिळवला. त्यानंतर १९७२ आणि १९९५ या दोन निवडणुकांचा अपवाद वगळता त्यांनी प्रत्येक निवडणुकीत विजय मिळवत जनतेचा विश्वास कायम राखला.
१९६२, १९६७, १९७४, १९७८, १९८०, १९८५, १९९०, १९९९, २००४, २००९ आणि २०१४ अशा एकूण ११ वेळा ते आमदार म्हणून निवडून आले. महाराष्ट्र विधानसभेत सलग आणि एकूण मिळून ५५ वर्षे प्रतिनिधित्व करणारे ते राज्याच्या इतिहासातील सर्वात दीर्घकाळ सेवा करणाऱ्या आमदारांपैकी एक ठरले.
मंत्रीपदाची जबाबदारीही समर्थपणे पार पाडली
आबासाहेबांनी केवळ आमदार म्हणूनच नव्हे, तर मंत्री म्हणूनही राज्याची सेवा केली. १९७८ मध्ये शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारमध्ये त्यांनी मंत्रीपदाची जबाबदारी स्वीकारली. त्यानंतर १९९९ मध्ये शेतकरी कामगार पक्षाने काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस आघाडीला पाठिंबा दिल्यानंतरही त्यांना मंत्रीपदाची संधी मिळाली.
मंत्री म्हणून त्यांनी ग्रामीण विकास, शेती, सिंचन आणि सर्वसामान्य नागरिकांच्या प्रश्नांना प्राधान्य दिले.
सांगोल्याच्या विकासासाठी अखंड संघर्ष
सांगोला हा कायम दुष्काळी भाग म्हणून ओळखला जातो. या भागातील पाणीटंचाई, सिंचन, शेती, रोजगार, रस्ते, शिक्षण आणि आरोग्य या मूलभूत प्रश्नांसाठी आबासाहेबांनी आयुष्यभर सातत्याने लढा दिला.
विधानसभेपासून मंत्रालयापर्यंत त्यांनी सांगोला तालुक्याच्या हक्कासाठी ठाम भूमिका मांडली. पिण्याच्या पाण्याच्या योजना, सिंचन प्रकल्प, ग्रामीण रस्ते, शैक्षणिक सुविधा आणि शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर त्यांनी अनेकदा सरकारला धारेवर धरले.
त्यांच्या सातत्यपूर्ण पाठपुराव्यामुळे सांगोला तालुक्यात अनेक विकासकामांना गती मिळाली. त्यामुळेच जनतेने त्यांच्यावर दशकानुदशके विश्वास कायम ठेवला.
साधेपणा हीच खरी ओळख
आबासाहेबांच्या व्यक्तिमत्त्वातील सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचा साधेपणा. सत्ता, पद आणि प्रसिद्धी असूनही त्यांनी कधीही दिखाऊ जीवनशैली स्वीकारली नाही. सामान्य नागरिकांशी ते अत्यंत आपुलकीने संवाद साधत असत. त्यांच्या कार्यालयात कोणत्याही व्यक्तीला सहज प्रवेश मिळत असे.
जनतेच्या समस्या ऐकून घेणे, प्रशासनाकडे सातत्याने पाठपुरावा करणे आणि प्रश्न सुटेपर्यंत प्रयत्न करणे ही त्यांची कार्यशैली होती. त्यामुळेच त्यांना “लोकनेता” ही उपाधी जनतेनेच बहाल केली.
विधानसभेतील आदर्श सदस्य
महाराष्ट्र विधानसभेत ५० वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर त्यांच्या प्रदीर्घ संसदीय कारकिर्दीचा गौरव करण्यात आला होता. अभ्यासपूर्ण भाषणे, शिस्तबद्ध उपस्थिती आणि लोकहिताच्या मुद्द्यांवरील ठाम भूमिका यामुळे त्यांना सर्वपक्षीय आदर मिळाला.
राजकारणात मतभेद असले तरी मनभेद नसावेत, हा त्यांचा दृष्टिकोन होता. त्यामुळे विरोधी पक्षातील नेतेही त्यांचा सन्मान करत असत.
अखेरचा निरोप, पण विचार कायम
३० जुलै २०२१ रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्राच्या राजकीय, सामाजिक आणि शेतकरी चळवळीतील एका युगाचा अंत झाल्याची भावना सर्व स्तरातून व्यक्त झाली.
आजही सांगोला तालुक्यातील नागरिक आबासाहेबांचे कार्य अभिमानाने स्मरतात. जनतेशी असलेले त्यांचे नाते, प्रामाणिक राजकारणाची परंपरा आणि विकासासाठीचा संघर्ष हा पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठेवा आहे.
जनतेच्या मनातील ‘आबासाहेब’
डॉ. गणपतराव देशमुख यांचे राजकीय आयुष्य हे केवळ निवडणुका जिंकण्यापुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी लोकप्रतिनिधी म्हणून जनतेचा विश्वास जपला, शेतकरी-कामगारांच्या हक्कांसाठी संघर्ष केला आणि प्रामाणिक लोकसेवेचा आदर्श निर्माण केला. आजच्या बदलत्या राजकीय वातावरणात त्यांची कार्यपद्धती, साधेपणा आणि जनतेशी असलेली बांधिलकी नव्या पिढीतील लोकप्रतिनिधींसाठी प्रेरणादायी ठरते.
त्यांच्या स्मृतींना विनम्र अभिवादन करताना एकच भावना व्यक्त होते—“आबासाहेब गेले, पण त्यांचे विचार, कार्य आणि जनसेवेचा वारसा कायम जनतेच्या मनात जिवंत राहील.”
About the Author
