मुंबई आणि गोव्याला जोडणाऱ्या राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ६६ अर्थात मुंबई-गोवा महामार्गाच्या चौपदरीकरण प्रकल्पाबाबत पुन्हा एकदा धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. केंद्र सरकारच्या मंजुरीला तब्बल १७ वर्षे उलटून गेल्यानंतरही या महामार्गाचे काम पूर्णत्वास गेलेले नाही. उलट, प्रकल्पाच्या खर्चात तब्बल सुमारे ५,५०० कोटी रुपयांची वाढ झाली असून, सुधारित खर्च १६,९०९ कोटी रुपयांवर पोहोचला आहे. माहितीच्या अधिकारातून (RTI) मिळालेल्या माहितीतून ही बाब समोर आली आहे.
११,५७७ कोटी खर्च झाले, तरी काम अपूर्ण
मिळालेल्या माहितीनुसार महाराष्ट्रातील NH-66 च्या सुमारे ३५५ किलोमीटरच्या चौपदरीकरणासाठी असलेल्या १० पॅकेजचा मूळ मंजूर खर्च सुमारे ११,४०९ कोटी रुपये होता. आता हा खर्च वाढून १६,९०९ कोटी रुपये झाला आहे. म्हणजेच खर्चात जवळपास ४८ टक्क्यांची वाढ झाली आहे. विशेष म्हणजे आतापर्यंत सुमारे ११,५७७ कोटी रुपये खर्च झाल्याचेही अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. मात्र एवढा मोठा निधी खर्च होऊनही महामार्गाचे काही महत्त्वाचे भाग अद्याप अपूर्ण आहेत.
या खर्चवाढीमुळे महामार्ग प्रकल्पाच्या नियोजनावर, अंमलबजावणीवर आणि वेळेच्या व्यवस्थापनावर प्रश्न उपस्थित होत आहेत. प्रवाशांसाठी सुरक्षित, वेगवान आणि अखंड प्रवासाचा उद्देश ठेवून सुरू करण्यात आलेला हा प्रकल्प अद्याप पूर्ण क्षमतेने उपलब्ध झालेला नाही.
२०११ मध्ये सुरू झाले काम
मुंबई-गोवा महामार्गाच्या चौपदरीकरणाचे प्रत्यक्ष काम २०११ मध्ये सुरू झाले. सुरुवातीला हा प्रकल्प ठरावीक कालमर्यादेत पूर्ण होणे अपेक्षित होते. मात्र भूसंपादन, विविध परवानग्या, कंत्राटदारांशी संबंधित अडचणी आणि कामाच्या अंमलबजावणीतील विलंब यामुळे प्रकल्पाची मुदत वारंवार पुढे ढकलली गेली. २०२४ मध्ये केंद्र सरकारनेही संसदेत प्रकल्पाच्या विलंबामागे भूसंपादन आणि काही कंत्राटदारांच्या आर्थिक अडचणी असल्याचे सांगितले होते.
यामुळे वर्षानुवर्षे महामार्गावरील काम सुरूच राहिले. काही ठिकाणी नवीन रस्ता तयार झाला असला तरी अनेक ठिकाणी अपूर्ण पूल, डायव्हर्जन, अरुंद मार्ग, खड्डे आणि दुरुस्तीची कामे प्रवाशांच्या अडचणी वाढवत आहेत.
परशुराम घाट–आरावली पॅकेजची खर्चवाढ सर्वाधिक
या संपूर्ण प्रकल्पातील परशुराम घाट–आरावली या पॅकेजच्या खर्चात सर्वाधिक वाढ झाल्याचे RTI मधून समोर आले आहे. या पॅकेजचा मूळ खर्च सुमारे ९८३ कोटी रुपये होता. तो वाढून तब्बल २,२२६ कोटी रुपये झाला आहे. म्हणजे या एका पॅकेजच्या खर्चात तब्बल १२६ टक्क्यांची वाढ झाली आहे.
यामुळे प्रकल्पाच्या विविध टप्प्यांमध्ये खर्च कसा वाढत गेला, त्यामागची कारणे कोणती आणि प्रत्येक पॅकेजची कामे अपेक्षित वेळेत का पूर्ण झाली नाहीत, याबाबत अधिक स्पष्टता आवश्यक असल्याचे चित्र आहे.
गणेशोत्सवात प्रवाशांचे हाल
मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई आणि राज्यातील इतर भागांतून मोठ्या संख्येने नागरिक गणेशोत्सवासाठी कोकणात जातात. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबई-गोवा महामार्गावर वाहतुकीचा मोठा ताण निर्माण होतो. अपूर्ण कामे, अरुंद मार्ग आणि काही ठिकाणी वाहतूक कोंडी यामुळे प्रवासाचा वेळ मोठ्या प्रमाणात वाढतो. काही अहवालांनुसार साधारण सात तासांत पूर्ण होऊ शकणारा प्रवास अनेकदा १२ तासांपेक्षा जास्त लांबतो.
गणेशोत्सवाच्या काळात कोकणाकडे जाणाऱ्या वाहनांची संख्या वाढत असल्याने या समस्यांचा परिणाम अधिक तीव्रतेने जाणवतो. वाहनचालकांना वारंवार वेग कमी करावा लागतो, काही ठिकाणी डायव्हर्जनमधून मार्ग काढावा लागतो आणि अपूर्ण बांधकामामुळे प्रवास अधिक वेळखाऊ ठरतो.
अपघात आणि सुरक्षिततेचा प्रश्न
महामार्गाचे काम रखडल्याने केवळ वेळ आणि खर्चाचा प्रश्न निर्माण होत नाही, तर रस्ते सुरक्षेचाही मुद्दा महत्त्वाचा ठरतो. काही ठिकाणी रस्त्याची खराब अवस्था, खड्डे, अपूर्ण संरचना आणि वाहतूक व्यवस्थेतील बदल यामुळे वाहनचालकांसमोर आव्हाने निर्माण होतात. २०२६ मधील अहवालांमध्येही या मार्गावरील अपघात आणि प्रवासातील अडचणींचा उल्लेख करण्यात आला आहे.
खर्चवाढीवर प्रश्नचिन्ह
या प्रकल्पाचा मूळ खर्च आणि सध्याचा सुधारित खर्च यातील फरक पाहता खर्चवाढीचा मुद्दा आता पुन्हा चर्चेत आला आहे. ११,४०९ कोटींचा मंजूर खर्च वाढून १६,९०९ कोटींवर जाणे, तसेच हजारो कोटी रुपये खर्च होऊनही काही भाग अपूर्ण राहणे, यामुळे प्रकल्प व्यवस्थापन आणि वेळेवर काम पूर्ण करण्याच्या प्रक्रियेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
दरम्यान, या प्रकल्पातील विलंबाची कारणे केवळ एका घटकामुळे झाली आहेत असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही. भूसंपादन, मंजुरी, कंत्राटदारांच्या अडचणी आणि विविध पॅकेजमधील कामांची प्रगती यांसारखे अनेक घटक या प्रक्रियेत असल्याचे उपलब्ध अहवालांत नमूद आहे.
कोकणवासीयांना पूर्ण महामार्गाची प्रतीक्षा
मुंबई-गोवा महामार्ग हा केवळ मुंबई आणि गोव्याला जोडणारा मार्ग नसून रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्गसह कोकणातील अनेक भागांसाठी महत्त्वाचा वाहतूक दुवा आहे. पर्यटन, व्यापार, स्थानिक व्यवसाय आणि दैनंदिन प्रवासासाठी या मार्गाचे महत्त्व मोठे आहे.
त्यामुळे गेल्या १७ वर्षांपासून सुरू असलेल्या चौपदरीकरण प्रकल्पाकडून नागरिकांच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत. मोठा खर्च, दीर्घ प्रतीक्षा आणि तरीही अपूर्ण काम या तीन मुद्द्यांमुळे मुंबई-गोवा महामार्ग पुन्हा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे. आता उर्वरित कामे ठोस वेळापत्रकानुसार, सुरक्षिततेच्या निकषांसह आणि पारदर्शक पद्धतीने पूर्ण होऊन कोकणवासीयांना अखंड चौपदरी महामार्ग कधी मिळणार, याकडे सर्वांचे लक्ष
About the Author
