आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सचा (AI) वापर आता प्रवासापासून शिक्षणापर्यंत अनेक क्षेत्रांत केला जात आहे. मात्र, अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियामध्ये AIवर अतिविश्वास ठेवून गिर्यारोहणाचे नियोजन करणाऱ्या तीन तरुणांना त्याची मोठी किंमत मोजावी लागली. पर्वतारोहणासाठी AIकडून मार्ग, वेळ तसेच खाद्यपदार्थ आणि पाण्याबाबत माहिती घेतल्यानंतर त्यांचा नियोजित आठ तासांचा प्रवास तब्बल अनेक तासांच्या संकटात बदलला. अखेर तिघांनाही पर्वतावरून सुरक्षित बाहेर काढण्यासाठी बचाव पथकाला धाव घ्यावी लागली.
ही घटना कॅलिफोर्नियातील प्रसिद्ध माउंट शास्ता येथे घडली. सिस्कीयू काउंटी शेरीफ कार्यालयाच्या माहितीनुसार, रोझव्हिल येथील तीन नवख्या गिर्यारोहकांनी माउंट शास्ताच्या क्लिअर क्रीक मार्गाने शिखर गाठण्याचे नियोजन केले होते. या मोहिमेच्या तयारीसाठी त्यांनी Googleच्या Gemini AI सोबतच YouTube आणि AllTrailsसारख्या डिजिटल माध्यमांचाही आधार घेतला होता.
आठ तासांत पूर्ण होणार होती मोहीम
तिघांनी माउंट शास्ताच्या क्लिअर क्रीक ट्रेलहेडकडून प्रवास सुरू केला. सुमारे 8,400 फूट उंचीवर त्यांनी बेस कॅम्प उभारला. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी पहाटे सुमारे 3 वाजता शिखराच्या दिशेने त्यांनी चढाई सुरू केली.
AIकडून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे ही चढाई साधारण आठ तासांत पूर्ण होईल, असा त्यांचा अंदाज होता. त्यामुळे त्यांनी तुलनेने कमी खाद्यपदार्थ आणि पाणी सोबत घेतले. मात्र प्रत्यक्ष पर्वतावरील परिस्थिती त्यांच्या अपेक्षेपेक्षा पूर्णपणे वेगळी ठरली.
दुपारपर्यंत परतण्याचा सल्ला दुर्लक्षित
माउंट शास्तावर गिर्यारोहकांनी ठराविक वेळेत परत फिरणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. अधिकाऱ्यांनी शिखर गाठता आले नाही, तर परतीचा प्रवास सुरू करण्याचा सल्ला दिला आहे. यामागचे प्रमुख कारण म्हणजे अंधार पडण्यापूर्वी सुरक्षितपणे खाली पोहोचता यावे.
मात्र या तिघांनी हा महत्त्वाचा वेळ गाठला नाही. उलट, म्हणजेच शिफारस केलेल्या वेळेपेक्षा तब्बल सात तास उशिराने त्यांना शिखर गाठता आले. परिणामी परतीचा प्रवास अंधारात सुरू करावा लागला.
परतीच्या मार्गावर दिशाभूल
अंधारात उतरत असताना परिस्थिती अधिक गंभीर झाली. शिखरावरून खाली येण्यास सुरुवात केल्यानंतर सुमारे तासाभराने तिघांनी दिशेबाबत मदतीसाठी सिस्कीयू काउंटी शेरीफ कार्यालयाच्या डिस्पॅचशी संपर्क साधला.
मात्र त्यानंतरही ते योग्य मार्गावर राहू शकले नाहीत. काही वेळातच ते मुख्य मार्गापासून भरकटले आणि मड क्रीक कॅनियनच्या धोकादायक भागात पोहोचले. हा परिसर उताराचा आणि कठीण असल्याने तिथून सुरक्षितपणे बाहेर पडणे आणखी अवघड झाले.
एक गिर्यारोहक जखमी
परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर जात असतानाच तिघांपैकी एका गिर्यारोहकाचा तोल गेला आणि तो पडला. या दुर्घटनेत त्याच्या गुडघ्याला दुखापत झाली. त्यामुळे तिघांची हालचाल आणखी मंदावली.
दरम्यान, त्यांनी दिशादर्शनासाठी वापरलेला फोनही बंद पडला. अन्न-पाण्याचा साठा अपेक्षेपेक्षा कमी असल्याने तिघांची अवस्था अधिकच बिकट झाली. अखेर त्यांनी सुमारे 11,000 फूट उंचीवर रात्रीचा मुक्काम करण्याचा निर्णय घेतला.
दुसऱ्या दिवशी बचाव पथक पोहोचले
घटनेची माहिती मिळाल्यानंतर अमेरिकन फॉरेस्ट सर्व्हिसच्या क्लाइंबिंग रेंजर्सनी बचावकार्य सुरू केले. दुसऱ्या दिवशी सकाळी सुमारे 9.30 वाजता बचाव पथक तिघांपर्यंत पोहोचले.
रेंजर्सनी जखमी गिर्यारोहकाला प्राथमिक वैद्यकीय मदत दिली. तिघांना अन्न आणि पाणीही देण्यात आले. त्यानंतर त्यांना सुरक्षितपणे पर्वतावरून खाली आणण्याचे प्रयत्न सुरू करण्यात आले.
मात्र बचावकार्यही सोपे नव्हते. परिसरातील जोरदार वाऱ्यामुळे हेलिकॉप्टरच्या दोन बचाव प्रयत्नांना अडथळा निर्माण झाला. त्यामुळे अखेर गिर्यारोहक आणि बचाव पथकाला पायीच खाली उतरावे लागले.
सुमारे दुपारी 3 वाजता ते बेस कॅम्पपर्यंत पोहोचले. त्यानंतर सिस्कीयू काउंटी सर्च अँड रेस्क्यू टीमने त्यांना क्लिअर क्रीक ट्रेलहेडकडे सुरक्षितपणे नेले. संपूर्ण बचावकार्य संध्याकाळी सुमारे 6.30 वाजता पूर्ण झाले.
AIवर पूर्णपणे अवलंबून राहू नका
या घटनेनंतर सिस्कीयू काउंटी शेरीफ कार्यालयाने गिर्यारोहकांना महत्त्वाचा इशारा दिला आहे. अधिकाऱ्यांच्या मते, तिघांनी Google Geminiकडून मार्ग आणि आवश्यक सामानाबाबत मोठ्या प्रमाणात माहिती घेतली होती. विशेषतः त्यांच्या नियोजित आठ तासांच्या मोहिमेच्या तुलनेत त्यांनी खूपच कमी अन्न आणि पाणी सोबत घेतले होते. अधिकाऱ्यांनी AIवर अशा प्रकारे अवलंबून राहण्याला “गंभीर चूक” ठरवले.
अधिकाऱ्यांनी गिर्यारोहकांना स्थानिक रेंजर स्टेशनकडून ताज्या परिस्थितीची माहिती घेण्याचा, ठरवलेल्या turnaround timeचे पालन करण्याचा आणि केवळ मोबाइल फोन किंवा GPSवर अवलंबून न राहण्याचा सल्ला दिला आहे. मार्ग शोधण्यासाठी एकापेक्षा अधिक पर्याय, पुरेसे अन्न-पाणी आणि आपत्कालीन साहित्य सोबत ठेवणेही महत्त्वाचे असल्याचे सांगण्यात आले.
AI मदतनीस, अंतिम निर्णयकर्ता नाही
या घटनेने AIच्या वापराबाबत एक महत्त्वाचा प्रश्न पुन्हा समोर आणला आहे. AI अनेक प्रकारची माहिती वेगाने देऊ शकते; मात्र पर्वतांवरील हवामान, बर्फाची स्थिती, प्रत्यक्ष मार्गातील बदल, स्थानिक धोके आणि मानवी क्षमतेनुसार लागणारा वेळ यांचा अंदाज नेहमी अचूक असेलच असे नाही.
म्हणूनच गिर्यारोहणासारख्या जोखमीच्या मोहिमांमध्ये AIचा वापर केवळ सहाय्यक साधन म्हणून करणे योग्य ठरते. अंतिम नियोजनासाठी अधिकृत स्थानिक स्रोत, अनुभवी गिर्यारोहक आणि रेंजर यांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
माउंट शास्तावरील या घटनेत तिघांचे प्राण वाचले आणि ते सुरक्षितपणे खाली पोहोचले; मात्र AIने दिलेल्या माहितीवर अतिरेकी विश्वास ठेवण्याचे संभाव्य धोके या घटनेतून स्पष्ट झाले आहेत. डिजिटल तंत्रज्ञान कितीही प्रगत झाले तरी पर्वतावर प्रत्यक्ष परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी योग्य तयारी, अनुभव, सुरक्षिततेचे नियम आणि प्रसंगावधान यांना पर्याय नाही.
About the Author
