वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात नैसर्गिक वायू च्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली असली, तरी भारतातील घरगुती ग्राहकांना पाइपद्वारे पुरवला जाणारा नैसर्गिक वायू(PNG) महागाईचा मोठा फटका बसलेला नाही. केंद्र सरकारने वेळेवर घेतलेल्या धोरणात्मक निर्णयांमुळे आणि अतिरिक्त देशांतर्गत गॅस वाटपामुळे घरगुतीद नैसर्गिक वायू स्थिर ठेवण्यात यश आल्याचे पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.
संसदेत सादर करण्यात आलेल्या माहितीनुसार, आर्थिक वर्ष 2026-27 साठी घरगुती नैसर्गिक वायू पुरवठ्यासाठी नैसर्गिक वायूची किंमत प्रति MMBtu 7 अमेरिकन डॉलर निश्चित करण्यात आली आहे. जागतिक बाजारात किमती वाढत असतानाही देशांतर्गत ग्राहकांवरील आर्थिक भार कमी ठेवण्यासाठी हा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.
घरगुती ग्राहकांना दिलासा
मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. कच्च्या तेलाबरोबरच नैसर्गिक वायूच्या किमतींमध्येही वाढ झाली आहे. अशा परिस्थितीत अनेक देशांमध्ये घरगुती गॅसचे दर वाढले आहेत. मात्र भारतात सरकारने वेळेवर हस्तक्षेप करून ग्राहकांना मोठ्या दरवाढीपासून वाचवले आहे.
पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने सांगितले की, घरगुती वापरासाठी आवश्यक असलेल्या नैसर्गिक वायूचा पुरेसा साठा उपलब्ध करून देण्यासाठी विशेष नियोजन करण्यात आले आहे. त्यामुळे जागतिक दरवाढीचा परिणाम थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचू दिलेला नाही.
नैसर्गिक वायू साठी अतिरिक्त गॅस वाटप
सरकारने शहरांमधील वाढत्या नैसर्गिक वायू मागणीची दखल घेत अतिरिक्त देशांतर्गत गॅसचे वाटप करण्याचा निर्णय घेतला आहे. मागील तिमाहीतील प्रत्यक्ष वापराच्या तुलनेत 105 टक्के गॅस वाटप करण्यात आल्याची माहिती मंत्रालयाने दिली.
या निर्णयामुळे शहरांमध्ये गॅसचा अखंड पुरवठा राखणे शक्य होणार असून पुरवठ्याअभावी दर वाढण्याची शक्यता कमी होईल. तसेच गॅस वितरण कंपन्यांनाही पुरेशा प्रमाणात इंधन उपलब्ध होणार आहे.
जागतिक तणावाचा परिणाम
मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे ऊर्जा बाजारात अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. अनेक देश नैसर्गिक वायू आयातीवर अवलंबून असल्याने जागतिक किमतींमध्ये सातत्याने चढ-उतार होत आहेत. अशा परिस्थितीत भारतासारख्या मोठ्या ऊर्जा आयातदार देशासाठी किंमत नियंत्रण हे मोठे आव्हान ठरते.
तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक नैसर्गिक वायूच्या किमती वाढल्यास त्याचा परिणाम औद्योगिक क्षेत्र, वीज निर्मिती आणि घरगुती वापरावर होण्याची शक्यता असते. मात्र केंद्र सरकारने देशांतर्गत गॅसचा प्रभावी वापर आणि नियोजन करून हा धोका कमी केला आहे.
शहरांमध्ये नैसर्गिक वायू चा वाढता वापर
देशातील अनेक महानगरे आणि स्मार्ट शहरांमध्ये नैसर्गिक वायू चा वापर झपाट्याने वाढत आहे. स्वयंपाकासाठी एलपीजी सिलिंडरऐवजी पाइपद्वारे थेट गॅस पुरवठा मिळत असल्याने ग्राहकांचा नैसर्गिक वायू कडे कल वाढत आहे.
नैसर्गिक वायू प्रमुख फायदे म्हणजे अखंड पुरवठा, सुरक्षितता, बिलाच्या स्वरूपात मासिक देयक, सिलिंडरची गरज नसणे आणि तुलनेने पर्यावरणपूरक इंधन. त्यामुळे सरकारही शहरांमध्ये सिटी गॅस वितरण नेटवर्कचा विस्तार करण्यावर भर देत आहे.
किंमत स्थिर ठेवण्यासाठी सरकारची रणनीती
केंद्र सरकारने नैसर्गिक वायूच्या किंमती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी विविध उपाययोजना केल्या आहेत. देशांतर्गत उत्पादनाला प्राधान्य देणे, आवश्यकतेनुसार अतिरिक्त गॅसचे वाटप करणे, तसेच ग्राहकांवरील भार कमी ठेवण्यासाठी विशेष किंमत धोरण राबविणे यांचा त्यात समावेश आहे.
सरकारच्या मते, देशांतर्गत उपलब्ध गॅसचा योग्य वापर केल्यास आयातीवरील अवलंबित्व काही प्रमाणात कमी करता येईल. त्यामुळे जागतिक बाजारातील चढ-उतारांचा परिणाम मर्यादित राहण्यास मदत होते.
उद्योग आणि ग्राहकांसाठी सकारात्मक संकेत
दर स्थिर राहिल्याने घरगुती ग्राहकांबरोबरच लघुउद्योग, हॉटेल व्यवसाय, रुग्णालये आणि व्यावसायिक आस्थापनांनाही दिलासा मिळणार आहे. ऊर्जा खर्च नियंत्रणात राहिल्यास महागाईवरही सकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
ऊर्जा क्षेत्रातील विश्लेषकांच्या मते, सरकारने केलेले अतिरिक्त गॅस वाटप आणि निश्चित दर धोरण हे अल्पकालीन स्थैर्यासाठी प्रभावी ठरू शकते. भविष्यात जागतिक परिस्थितीनुसार धोरणात आवश्यक बदल केले जाऊ शकतात.
ऊर्जा सुरक्षेला प्राधान्य
भारताची ऊर्जा गरज सातत्याने वाढत असल्याने ऊर्जा सुरक्षा हा केंद्र सरकारचा प्रमुख अजेंडा बनला आहे. नैसर्गिक वायूचा वापर वाढवणे, स्वच्छ ऊर्जा स्रोतांना प्रोत्साहन देणे आणि शहरांमध्ये गॅस वितरण नेटवर्कचा विस्तार करणे यावर सरकार भर देत आहे.
याच धोरणाचा भाग म्हणून घरगुती ग्राहकांना परवडणाऱ्या दरात गॅस उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. सरकारच्या मते, पुरेसा पुरवठा आणि नियंत्रित किंमत यांचा समतोल राखल्यास ग्राहकांचा विश्वास कायम राहील आणि स्वच्छ इंधनाच्या वापरालाही चालना मिळेल.
About the Author
