पंढरपूर : महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक परंपरेतील सर्वात मोठ्या धार्मिक सोहळ्यांपैकी एक असलेल्या आषाढी एकादशी यात्रेची तयारी अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. यंदाचा आषाढी एकादशीचा मुख्य सोहळा संपन्न होणार आहे. या काळात राज्यासह देशभरातून लाखो वारकरी, भाविक आणि पर्यटक दाखल होतात. त्यामुळे शहरातील आरोग्य व्यवस्थेवर मोठा ताण येण्याची शक्यता लक्षात घेऊन प्रशासनाने महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे.
यात्रेदरम्यान कोणत्याही भाविकाला वैद्यकीय उपचारांपासून वंचित राहावे लागू नये, तसेच आपत्कालीन परिस्थितीत तातडीने आरोग्यसेवा उपलब्ध व्हावी, यासाठी शहर व परिसरातील सर्व खासगी दवाखाने, रुग्णालये, क्लिनिक आणि नर्सिंग होम सुरू ठेवण्याचे आदेश उपविभागीय दंडाधिकारी सचिन इथापे यांनी जारी केले आहेत. हे आदेश आपत्ती व्यवस्थापन अधिनियम, २००५ मधील तरतुदींनुसार आणि सार्वजनिक हित लक्षात घेऊन लागू करण्यात आले आहेत.
आषाढी यात्रेदरम्यान दरवर्षी लाखो भाविकांची गर्दी होत असते. दिंड्या, पालख्या, धार्मिक कार्यक्रम, दर्शनासाठी लागणाऱ्या रांगा आणि शहरातील वाढलेली वर्दळ यामुळे उष्माघात, थकवा, निर्जलीकरण, अपघात, हृदयविकाराचे झटके, श्वसनाचे त्रास तसेच इतर आरोग्यविषयक आपत्कालीन घटना घडण्याची शक्यता वाढते. अशा परिस्थितीत सरकारी आरोग्य यंत्रणेसोबत खासगी वैद्यकीय संस्थांची सेवाही तितकीच महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे प्रशासनाने सर्व वैद्यकीय सेवा अखंडित ठेवण्यावर भर दिला आहे.
आदेशानुसार, शहर व परिसरातील सर्व खासगी रुग्णालये, दवाखाने, क्लिनिक आणि नर्सिंग होम यांनी यात्रा कालावधीत नियमित वेळेत सेवा सुरू ठेवणे बंधनकारक राहणार आहे. कोणत्याही कारणास्तव दवाखाना किंवा रुग्णालय बंद ठेवता येणार नाही. रुग्णालयांनी आपत्कालीन रुग्णांना तात्काळ वैद्यकीय उपचार उपलब्ध करून द्यावेत तसेच गरजेनुसार डॉक्टर, वैद्यकीय अधिकारी, परिचारिका आणि इतर आरोग्य कर्मचारी उपलब्ध ठेवावेत, असे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.
यासोबतच प्रत्येक वैद्यकीय संस्थेने आवश्यक औषधसाठा, जीवनरक्षक औषधे, ऑक्सिजन, प्राथमिक उपचार साहित्य तसेच आपत्कालीन उपचारासाठी आवश्यक उपकरणे कार्यरत ठेवण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. यात्रेदरम्यान रुग्णसंख्या वाढण्याची शक्यता लक्षात घेऊन अतिरिक्त मनुष्यबळ आणि आवश्यक वैद्यकीय सुविधा सज्ज ठेवण्याचेही निर्देश प्रशासनाने दिले आहेत.
विशेष म्हणजे, यात्रा कालावधी संपेपर्यंत सेवा देणारे डॉक्टर, वैद्यकीय अधिकारी, परिचारिका आणि इतर आरोग्य कर्मचारी यांनी शहर सोडू नये, असेही आदेशात नमूद करण्यात आले आहे. कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीत वैद्यकीय मनुष्यबळ तातडीने उपलब्ध व्हावे आणि उपचारात विलंब होऊ नये, हा या निर्णयामागील मुख्य उद्देश असल्याचे प्रशासनाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे.
आषाढी यात्रेच्या काळात केवळ महाराष्ट्रातूनच नव्हे तर कर्नाटक, तेलंगणा, गोवा, मध्य प्रदेश आणि देशाच्या विविध भागांतून वारकरी मोठ्या संख्येने येतात. लाखो भाविकांच्या उपस्थितीत सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेची कसोटी लागते. त्यामुळे आरोग्य विभाग, महसूल प्रशासन, पोलीस, नगर परिषद आणि इतर यंत्रणांच्या समन्वयातून सर्व आवश्यक उपाययोजना करण्यात येत आहेत. त्याचाच एक भाग म्हणून खासगी आरोग्य संस्थांची सेवा सुरू ठेवण्याचा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात आहे.
प्रशासनाने नागरिक आणि भाविकांना आवश्यकतेनुसार जवळच्या वैद्यकीय केंद्राशी त्वरित संपर्क साधण्याचे आवाहन केले आहे. तसेच उष्म्यापासून बचाव, पुरेसे पाणी पिणे, गर्दीच्या ठिकाणी काळजी घेणे आणि प्रकृती अस्वस्थ वाटल्यास विलंब न करता उपचार घेण्याचा सल्लाही देण्यात आला आहे.
दरम्यान, प्रशासनाच्या या आदेशाचे पालन न करणाऱ्या संस्था किंवा व्यक्तींविरुद्ध कठोर कायदेशीर कारवाई करण्यात येणार असल्याचा इशाराही देण्यात आला आहे. आदेशाचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर आपत्ती व्यवस्थापन अधिनियम, २००५ मधील लागू तरतुदींनुसार तसेच इतर प्रचलित कायद्यांनुसार आवश्यक कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे आदेशात स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले आहे.
आषाढी यात्रेदरम्यान भाविकांना सुरक्षित, तत्पर आणि अखंडित आरोग्यसेवा उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने प्रशासनाने उचललेले हे पाऊल महत्त्वाचे मानले जात असून, सरकारी आणि खासगी आरोग्य यंत्रणांच्या समन्वयातून यात्रेचा कालावधी अधिक सुरक्षित आणि सुरळीत पार पडेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
About the Author
