डिजिटल युगात तंत्रज्ञानामुळे अनेक सुविधा उपलब्ध झाल्या असल्या, तरी सायबर गुन्हेगारही नवीन युक्त्या वापरून लोकांची फसवणूक करण्याचे प्रकार वाढवत आहेत. अलीकडेच सायलेंट कॉल स्कॅम नावाचा एक नवा सायबर फसवणुकीचा प्रकार समोर आला असून, त्यामुळे मोबाईल फोन वापरकर्त्यांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. या नव्या तंत्रामध्ये फसवणूक करणारे व्यक्ती अनोळखी क्रमांकावरून वारंवार कॉल करतात. मात्र, कॉल उचलल्यानंतर समोरची व्यक्ती “हॅलो” म्हणताच फोन तात्काळ कट केला जातो. कोणताही संवाद न होता कॉल संपल्याने अनेकांना हा प्रकार किरकोळ वाटू शकतो, परंतु सायबर तज्ज्ञांच्या मते यामागे गंभीर फसवणुकीचे धोके दडलेले असू शकतात.
सायबर सुरक्षा तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, अशा प्रकारचे कॉल केवळ लोकांची माहिती गोळा करण्यासाठी किंवा त्यांच्या आवाजाचे नमुने रेकॉर्ड करण्यासाठी केले जाऊ शकतात. काही प्रकरणांमध्ये फसवणूक करणारे व्यक्ती कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाचा वापर करून व्यक्तीच्या आवाजाची प्रतिकृती तयार करण्याचा प्रयत्न करतात. फोन उचलल्यानंतर “हॅलो” असा साधा शब्द उच्चारल्यानेही आवाजाचा नमुना मिळू शकतो. या नमुन्याचा वापर करून बनावट ऑडिओ संदेश किंवा इतर फसवणुकीचे प्रकार घडवले जाऊ शकतात.
विशेष म्हणजे, या प्रकारात गुन्हेगार आधी फोन क्रमांक सक्रिय आहे की नाही याची खात्री करून घेतात. कॉल उचलला गेल्यास तो क्रमांक वापरात असल्याचे समजते. त्यानंतर संबंधित व्यक्तीला लक्ष्य करून अधिक मोठ्या प्रमाणावर फसवणुकीचे प्रयत्न केले जाऊ शकतात. यामध्ये बनावट बँक कॉल, लॉटरीचे आमिष, केवायसी अपडेट करण्याच्या नावाखाली माहिती मागवणे किंवा डिजिटल अटकेसारख्या (Digital Arrest) फसवणुकींचा समावेश असू शकतो.
सायबर गुन्हेगार अनेकदा स्वयंचलित कॉलिंग प्रणालींचा वापर करतात. हजारो क्रमांकांवर एकाच वेळी कॉल केले जातात आणि कोणते क्रमांक सक्रिय आहेत याची माहिती गोळा केली जाते. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला वारंवार अनोळखी क्रमांकांवरून सायलेंट कॉल येत असल्यास सावध राहण्याची गरज आहे. विशेषतः परदेशी कोड असलेल्या किंवा संशयास्पद क्रमांकांवरून येणारे कॉल अधिक काळजीपूर्वक हाताळावेत, असे तज्ज्ञ सांगतात.
अनेक वापरकर्ते अशा कॉलनंतर पुन्हा त्या क्रमांकावर फोन करतात. मात्र, ही कृती धोकादायक ठरू शकते. काही प्रकरणांमध्ये आंतरराष्ट्रीय प्रीमियम नंबरवर परत कॉल केल्यास मोठे शुल्क आकारले जाऊ शकते. त्यामुळे अनोळखी क्रमांकावरून आलेल्या आणि लगेच कट झालेल्या कॉलला परत फोन करण्यापूर्वी त्याची खातरजमा करणे आवश्यक आहे.
सायबर सुरक्षा तज्ज्ञांनी नागरिकांना काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत. अनोळखी क्रमांकावरून कॉल आल्यास त्वरित वैयक्तिक माहिती देऊ नये. कॉल कट झाल्यानंतर संशयास्पद वाटल्यास तो क्रमांक ब्लॉक करावा. तसेच फोनमध्ये उपलब्ध असलेल्या स्पॅम संरक्षण सुविधा सक्रिय ठेवाव्यात. अनेक स्मार्टफोन आणि दूरसंचार सेवा पुरवठादार संशयास्पद कॉल ओळखण्यासाठी विशेष सुविधा देतात. त्यांचा वापर केल्यास अशा फसवणुकीपासून काही प्रमाणात संरक्षण मिळू शकते.
याशिवाय, सोशल मीडियावर किंवा सार्वजनिक प्लॅटफॉर्मवर मोबाईल क्रमांक उघडपणे शेअर करणे टाळावे. कारण सायबर गुन्हेगार विविध ऑनलाइन स्रोतांमधून मोबाईल क्रमांक गोळा करून अशा मोहिमा राबवत असतात. कोणत्याही संशयास्पद कॉल किंवा सायबर फसवणुकीची घटना घडल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांकडे तक्रार नोंदवावी, असेही तज्ज्ञांनी आवाहन केले आहे.
भारतामध्ये सायबर गुन्ह्यांचे प्रमाण झपाट्याने वाढत असून, फसवणुकीच्या पद्धती अधिकाधिक प्रगत होत आहेत. डिजिटल व्यवहार, ऑनलाइन बँकिंग आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वाढत्या वापरामुळे गुन्हेगारांना नवीन संधी उपलब्ध होत आहेत. अशा परिस्थितीत नागरिकांनी तांत्रिक जागरूकता वाढवणे आणि प्रत्येक अनोळखी कॉलकडे सतर्कतेने पाहणे आवश्यक बनले आहे.
“सायलेंट कॉल स्कॅम” हा वरवर पाहता साधा वाटणारा प्रकार असला तरी तो मोठ्या सायबर फसवणुकीची सुरुवात असू शकतो. त्यामुळे अनोळखी क्रमांकांवरून येणारे वारंवार सायलेंट कॉल दुर्लक्षित न करता त्याबाबत सावधगिरी बाळगणे गरजेचे आहे. डिजिटल सुरक्षेच्या दृष्टीने सतर्कता आणि जागरूकता हेच अशा फसवणुकींपासून बचावाचे सर्वात प्रभावी उपाय मानले जात आहेत. मोबाईल वापरकर्त्यांनी काळजीपूर्वक वागल्यास आणि सायबर सुरक्षेच्या नियमांचे पालन केल्यास अशा नव्या प्रकारच्या सायबर धोक्यांपासून स्वतःचे संरक्षण करणे शक्य होईल.
About the Author
