नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने घरगुती गॅस ग्राहकांसाठी मोठा आणि महत्त्वाचा निर्णय घेत एलपीजी (LPG) पुरवठा व वितरण नियमांमध्ये मोठा बदल केला आहे. नवीन नियमानुसार आता पाइप नॅचरल गॅस (PNG) कनेक्शन घेणाऱ्या ग्राहकांना त्यांच्या एलपीजी कनेक्शनबाबत अधिक स्वातंत्र्य मिळणार आहे. ग्राहकांना हवे असल्यास एलपीजी कनेक्शन तात्पुरते निष्क्रिय (Deactivate) करता येणार असून, भविष्यात गरज पडल्यास ते पुन्हा सक्रिय (Reactivate) करण्याची मुभा देण्यात आली आहे.
केंद्र सरकारने जारी केलेल्या ‘एलपीजी रेग्युलेशन ऑफ सप्लाय अँड डिस्ट्रीब्युशन अमेंडमेंट ऑर्डर २०२६’ अंतर्गत हा महत्त्वाचा बदल करण्यात आला असून, हा नवा नियम रविवार, २५ मे २०२६ पासून देशभर लागू करण्यात आला आहे. या निर्णयामुळे शहरांमध्ये वेगाने वाढणाऱ्या PNG वापरकर्त्यांना मोठा दिलासा मिळणार असल्याचे सांगितले जात आहे.
ग्राहकांना मिळणार अधिक लवचिकता
आतापर्यंत अनेक शहरांमध्ये पाइप नॅचरल गॅस सुविधा उपलब्ध झाल्यानंतर नागरिकांनी घरगुती स्वयंपाकासाठी PNG चा वापर सुरू केला होता. मात्र, अशा ग्राहकांना LPG कनेक्शन कायम ठेवावे लागत होते किंवा पूर्णपणे बंद करण्यासाठी वेगळी प्रक्रिया करावी लागत होती. यामुळे अनेक ग्राहक संभ्रमात होते.
नवीन नियमानुसार आता PNG वापरणाऱ्या ग्राहकांना एलपीजी कनेक्शन कायमस्वरूपी बंद करण्याची सक्ती राहणार नाही. ग्राहकांना गरज नसल्यास कनेक्शन तात्पुरते बंद ठेवता येईल आणि भविष्यात स्थलांतर, तांत्रिक अडचण, आपत्कालीन परिस्थिती किंवा PNG पुरवठा खंडित झाल्यास एलपीजी सेवा पुन्हा सुरू करण्याचा पर्याय उपलब्ध राहणार आहे.
केंद्र सरकारच्या या निर्णयामुळे विशेषतः महानगर, स्मार्ट सिटी आणि शहरी भागातील ग्राहकांना मोठा फायदा होणार आहे. कारण या भागांमध्ये PNG चा विस्तार वेगाने होत असून, अनेक कुटुंबे आता सिलिंडरऐवजी पाइपद्वारे मिळणाऱ्या गॅसचा वापर करत आहेत.
काय आहे PNG आणि त्याचे फायदे?
पाइप नॅचरल गॅस म्हणजे घरापर्यंत पाइपलाइनद्वारे पोहोचवला जाणारा नैसर्गिक गॅस. सिलिंडर बुकिंग, डिलिव्हरी किंवा गॅस संपण्याची चिंता PNG मध्ये नसते. तसेच वापरानुसार बिल आकारले जाते. त्यामुळे अनेक शहरांमध्ये PNG हा अधिक सोयीस्कर पर्याय ठरत आहे.
विशेषतः मुंबई, पुणे, दिल्ली, अहमदाबाद, बेंगळुरू, हैदराबाद आणि इतर अनेक शहरांमध्ये PNG नेटवर्कचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार सुरू आहे. त्यामुळे ग्राहकांकडून PNG ला वाढती पसंती मिळत आहे. परंतु, काही ग्राहकांकडे बॅकअप म्हणून LPG सिलिंडर ठेवण्याची गरज कायम होती. नव्या नियमामुळे ही समस्या सुटण्याची शक्यता आहे.
सरकारचा उद्देश काय?
केंद्र सरकारच्या माहितीनुसार, हा बदल ग्राहकांना अधिक सोय उपलब्ध करून देण्यासाठी आणि गॅस वितरण प्रणाली अधिक सुलभ करण्यासाठी करण्यात आला आहे. अनेक ग्राहक PNG वर स्थलांतर केल्यानंतरही LPG कनेक्शन सुरू ठेवत होते. त्यामुळे काही ठिकाणी वितरण व्यवस्थेवर अनावश्यक ताण निर्माण होत असल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे.
याशिवाय, निष्क्रिय पडलेल्या कनेक्शनमुळे वितरण यंत्रणेच्या व्यवस्थापनात अडचणी येत होत्या. आता ग्राहकांना स्वेच्छेने कनेक्शन निष्क्रिय करण्याची मुभा मिळाल्याने प्रणाली अधिक सुव्यवस्थित होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
पुन्हा सुरू करता येणार LPG सेवा
या नव्या नियमाचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे ग्राहकांना पुन्हा एलपीजी सेवा सुरू करण्याची सुविधा उपलब्ध राहणार आहे. पूर्वी कनेक्शन बंद झाल्यास नव्याने अर्ज, कागदपत्रे आणि इतर प्रक्रिया पूर्ण करावी लागत होती. मात्र आता ग्राहकांना पूर्वीचे कनेक्शन पुन्हा सुरू करणे अधिक सोपे होणार आहे.
विशेषतः ज्या भागात PNG पुरवठा तात्पुरता बंद होतो किंवा नवीन घरात स्थलांतर करताना PNG उपलब्ध नसते, अशा वेळी LPG हा महत्त्वाचा पर्याय ठरू शकतो. त्यामुळे ग्राहकांना दोन्ही सेवांचा पर्याय उपलब्ध राहणार आहे.
ग्रामीण भागावर तात्काळ परिणाम नाही
तज्ज्ञांच्या मते, या निर्णयाचा तात्काळ परिणाम मुख्यतः शहरी भागात दिसून येईल. ग्रामीण भागात अजूनही एलपीजी सिलिंडरवरच मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहावे लागते. अनेक गावांमध्ये PNG सुविधा अद्याप उपलब्ध नसल्याने या बदलाचा परिणाम मर्यादित राहू शकतो.
मात्र, भविष्यात शहरांप्रमाणेच अर्धशहरी भागातही PNG विस्तार झाल्यास अशा नियमांचा अधिक फायदा नागरिकांना मिळू शकतो. सरकार नैसर्गिक वायूचा वापर वाढवण्यावर भर देत असल्यामुळे पुढील काळात PNG नेटवर्क आणखी विस्तारण्याची शक्यता आहे.
ग्राहकांनी काय करावे?
PNG कनेक्शन घेऊ इच्छिणाऱ्या ग्राहकांनी आपल्या गॅस एजन्सीकडून किंवा संबंधित गॅस वितरण कंपनीकडून नवीन नियमांबाबत माहिती घेणे आवश्यक आहे. LPG कनेक्शन निष्क्रिय किंवा पुन्हा सक्रिय करण्यासाठी आवश्यक प्रक्रिया, शुल्क आणि अटी याबाबत तपशीलवार मार्गदर्शक सूचना लवकरच जारी होण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, केंद्र सरकारच्या या निर्णयामुळे लाखो गॅस ग्राहकांना अधिक पर्याय आणि लवचिकता मिळणार असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. विशेषतः शहरी भागातील नागरिकांसाठी हा बदल फायदेशीर ठरणार असून, भविष्यात गॅस वापर व्यवस्थापन अधिक सोपे आणि सुलभ होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
About the Author
