जागतिक अर्थव्यवस्था सध्या अनेक आव्हानांचा सामना करत असताना भारताने मात्र आपली मजबूत आर्थिक कामगिरी कायम ठेवली आहे. महागाई, भू-राजकीय तणाव, पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि विकसित देशांतील मंदावलेली वाढ अशा अनेक घटकांचा परिणाम जगभर दिसत असताना, भारताची अर्थव्यवस्था तुलनेने अधिक वेगाने वाढताना दिसत आहे. याच पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी ने भारताचे विशेष कौतुक करत “जगाच्या अर्थव्यवस्थेचा चालक” असे संबोधले आहे.
भारताने जागतिक मंदीच्या छायेतही आपली वाढीची गती टिकवून ठेवली आहे. मजबूत देशांतर्गत मागणी, वाढती गुंतवणूक, डिजिटल अर्थव्यवस्थेचा विस्तार आणि सरकारच्या पायाभूत सुविधांवरील भर यामुळे भारताची आर्थिक स्थिती अधिक स्थिर आणि आशादायक राहिली आहे. विशेष म्हणजे, अनेक विकसित अर्थव्यवस्था जिथे कमी वाढ किंवा नकारात्मक वाढ नोंदवत आहेत, तिथे भारताने सातत्याने सकारात्मक वाढीचा कल राखला आहे.
भारताचा आर्थिक पाया आता अधिक विविधतापूर्ण झाला आहे. सेवा क्षेत्र, उत्पादन क्षेत्र आणि तंत्रज्ञानाधारित उद्योग यांचा समतोल विकास देशाच्या अर्थव्यवस्थेला बळ देत आहे. याशिवाय स्टार्टअप्स, डिजिटल पेमेंट प्रणाली आणि ई-कॉमर्स यांसारख्या क्षेत्रांनीही भारताच्या वाढीला मोठा हातभार लावला आहे.
भारताच्या या प्रगतीत सरकारी धोरणांचाही मोठा वाटा असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. ‘मेक इन इंडिया’, ‘आत्मनिर्भर भारत’, आणि पायाभूत सुविधा विकासासाठी केलेली मोठी गुंतवणूक यामुळे देशांतर्गत उत्पादन क्षमता वाढली आहे. तसेच रस्ते, रेल्वे, बंदरे आणि विमानतळ यांसारख्या प्रकल्पांमध्ये झालेल्या विस्तारामुळे लॉजिस्टिक्स खर्च कमी होऊन उद्योगांना अधिक गती मिळाली आहे.
दुसरीकडे, जागतिक पातळीवर वाढती अनिश्चितता ही अनेक देशांसाठी चिंतेची बाब ठरत आहे. युरोपमध्ये ऊर्जा संकट, अमेरिकेत व्याजदरांतील चढउतार आणि चीनच्या आर्थिक मंदीच्या संकेतांमुळे जागतिक व्यापारावर दबाव निर्माण झाला आहे. अशा परिस्थितीत भारत हा एक स्थिर आणि मोठा ग्राहक बाजार म्हणून उदयास आला आहे.
भारताची लोकसंख्या रचना देखील या वाढीला अनुकूल आहे. तरुण कामगार वर्ग, वाढती शहरीकरणाची गती आणि मध्यमवर्गीय ग्राहकांची वाढती क्रयशक्ती हे घटक भारताला दीर्घकालीन आर्थिक वाढीसाठी सक्षम बनवत आहेत. विशेषतः डिजिटल क्षेत्रातील क्रांतीमुळे ग्रामीण भागातही आर्थिक समावेशन वेगाने होत आहे.
अहवालात असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे की, भारत पुढील काही वर्षांत जागतिक आर्थिक वाढीत सर्वाधिक योगदान देणाऱ्या देशांपैकी एक असेल. यामध्ये भारताची धोरणात्मक स्थिरता, वित्तीय सुधारणा आणि परकीय गुंतवणूक आकर्षित करण्याची क्षमता महत्त्वाची भूमिका बजावेल.
तथापि, काही आव्हाने अजूनही कायम आहेत. बेरोजगारी, उत्पन्नातील असमानता आणि महागाईचा दबाव या बाबींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला अधिक बळकटी देणे आणि शिक्षण व कौशल्य विकासावर भर देणे हे दीर्घकालीन स्थैर्यासाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.
सरकार आणि खाजगी क्षेत्र यांच्यातील सहकार्य वाढल्यास भारताची आर्थिक वाढ अधिक शाश्वत आणि समावेशक होऊ शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. विशेषतः हरित ऊर्जा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि सेमीकंडक्टर उत्पादन या क्षेत्रांमध्ये भारताला मोठी संधी असल्याचेही अधोरेखित केले आहे.
एकूणच, जागतिक अनिश्चिततेच्या काळात भारताची आर्थिक कामगिरी ही आशादायक आणि प्रेरणादायी ठरत आहे. योग्य धोरणात्मक निर्णय, मजबूत देशांतर्गत बाजार आणि वाढती तांत्रिक क्षमता यांच्या जोरावर भारत पुढील काही वर्षांत जागतिक अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधारस्तंभ बनू शकतो, असा विश्वास आर्थिक क्षेत्रातून व्यक्त केला जात आहे.
About the Author
