शहरी जीवनशैलीमध्ये बाहेरचे जेवण हा आता केवळ एखाद्या विशेष प्रसंगापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. वीकेंडला कुटुंबासोबत हॉटेलमध्ये जाणे, मित्रांसोबत डिनर करणे किंवा कामाच्या व्यस्त वेळापत्रकामुळे रेस्टॉरंटमधून जेवण मागवणे, हे अनेकांच्या दैनंदिन आयुष्याचा भाग बनले आहे. मात्र, एखाद्या पदार्थाची चव चांगली आहे म्हणून तो आरोग्यासाठी सुरक्षित असेलच असे नाही. अन्नाची गुणवत्ता, स्वच्छता, स्वयंपाकघरातील परिस्थिती आणि संबंधित आस्थापनाचा परवाना याकडेही ग्राहकांनी लक्ष देणे आवश्यक आहे.
महाराष्ट्र अन्न व औषध प्रशासनाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी बाहेर जेवताना ग्राहकांनी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, याबाबत चार महत्त्वाचे मुद्दे सांगितले आहेत. राज्यात खाद्यपदार्थांच्या सुरक्षिततेबाबत तपासण्या आणि कारवाईला वेग आलेला असताना हा सल्ला विशेष महत्त्वाचा ठरत आहे. महाराष्ट्र अधिकृत माहितीनुसार, अन्न व्यवसायांमध्ये स्वच्छता आणि सुरक्षिततेच्या नियमांचे पालन तसेच ग्राहकांना सुरक्षित अन्न मिळणे हा विभागाच्या कामाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
गरजेपुरतेच खा, फक्त इच्छा म्हणून नाही
तुकाराम मुंढे यांनी ग्राहकांना पहिला सल्ला देताना अन्नाकडे केवळ चवीच्या दृष्टीने न पाहता गरज आणि आरोग्याचा विचार करण्याचे आवाहन केले आहे. रेस्टॉरंटमध्ये मोठ्या प्रमाणात पदार्थ उपलब्ध असतात. आकर्षक मेन्यू, वेगवेगळ्या ऑफर्स आणि नवीन पदार्थांच्या जाहिरातींमुळे गरजेपेक्षा जास्त खाण्याचा मोह होऊ शकतो.
मात्र, जास्त तेलकट, तिखट, गोड किंवा अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ वारंवार खाण्याऐवजी संतुलित आहाराला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे. बाहेर जेवताना प्रमाणावर नियंत्रण ठेवणे आणि आपल्या शरीराला आवश्यक असलेलेच अन्न निवडणे ही आरोग्यदायी सवय ठरू शकते.
हॉटेल आणि रेस्टॉरंटची स्वच्छता तपासा
रेस्टॉरंटमध्ये प्रवेश केल्यानंतर केवळ टेबल स्वच्छ आहे का, एवढेच पाहणे पुरेसे नाही. आजूबाजूचा परिसर, जेवण वाढणाऱ्या कर्मचाऱ्यांची स्वच्छता, भांडी, टेबल-कटलरी आणि शक्य असल्यास स्वयंपाकघरातील स्वच्छतेची स्थिती याकडेही ग्राहकांनी लक्ष द्यावे.
FDAच्या तपासण्यांमध्ये विविध ठिकाणी अस्वच्छ स्वयंपाकघर, कीटकांचा प्रादुर्भाव, अन्न हाताळणीतील त्रुटी आणि इतर नियमभंग आढळल्याचे अलीकडील कारवायांमधून समोर आले आहे.
अस्वच्छ परिसर दिसत असल्यास अशा ठिकाणी जेवण करणे टाळणे हा ग्राहकांच्या दृष्टीने सुरक्षित पर्याय ठरू शकतो. कारण अन्न दूषित होण्याचा धोका केवळ पदार्थाच्या चवीवरून किंवा दिसण्यावरून ओळखता येत नाही.
रेस्टॉरंटकडे वैध परवाना आहे का, हे पाहा
बाहेर जेवताना रेस्टॉरंट किंवा हॉटेलकडे आवश्यक अन्न व्यवसाय परवाना अथवा नोंदणी आहे का, याची खात्री करणे महत्त्वाचे आहे. अन्न व्यवसायासाठी आवश्यक असलेल्या नियमांचे पालन करणाऱ्या आस्थापनांकडून ग्राहकांना अधिक सुरक्षित सेवा मिळण्याची शक्यता असते.
महाराष्ट्र FDA आणि FSSAIच्या नियमांनुसार अन्न व्यवसायांना संबंधित परवाना किंवा नोंदणी आवश्यक असते. ग्राहकांनी शक्य असल्यास आस्थापनामध्ये परवाना किंवा संबंधित माहिती प्रदर्शित आहे का, हे तपासावे. FDAच्या अधिकृत संकेतस्थळावर अन्न व्यवसायाच्या नोंदणी आणि परवान्यासाठी सुविधा उपलब्ध असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे.
वय आणि आरोग्यानुसार अन्नाची निवड करा
प्रत्येक व्यक्तीची अन्नाची गरज सारखी नसते. लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक तसेच विशिष्ट आहाराची गरज असलेल्या व्यक्तींनी पदार्थ निवडताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. तिखट, जास्त तेलकट, अतिगोड किंवा जड पदार्थ प्रत्येकासाठी योग्य असतीलच असे नाही.
म्हणूनच रेस्टॉरंटमध्ये ऑर्डर देण्यापूर्वी आपल्या आरोग्याची स्थिती, वय आणि आहाराच्या गरजा लक्षात घेणे गरजेचे आहे. एखाद्या पदार्थात कोणते घटक आहेत किंवा तो पदार्थ कशा पद्धतीने तयार केला जातो, याबाबत शंका असल्यास कर्मचाऱ्यांकडून माहिती घेणेही उपयोगी ठरू शकते.
ग्राहकांची जागरूकताही तितकीच महत्त्वाची
महाराष्ट्रात FDAकडून खाद्यपदार्थांच्या सुरक्षिततेबाबत सध्या व्यापक तपासणी मोहीम सुरू आहे. तुकाराम मुंढे यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर अन्न भेसळ, अस्वच्छता आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या आस्थापनांविरोधात कारवाईला वेग आला आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखालील मोहिमेचा उद्देश सुरक्षित अन्न आणि सार्वजनिक आरोग्याचे संरक्षण हा असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
अशा परिस्थितीत केवळ प्रशासनाने कारवाई करणे पुरेसे नाही, तर ग्राहकांनीही जागरूक राहणे गरजेचे आहे. एखाद्या रेस्टॉरंटमध्ये गंभीर स्वच्छता त्रुटी दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता संबंधित यंत्रणेकडे तक्रार करणे हा नागरिक म्हणून महत्त्वाचा सहभाग ठरू शकतो.
एकंदरीत, बाहेर जेवताना ‘चविष्ट आहे का?’ या एका प्रश्नाऐवजी ‘हे सुरक्षित आहे का?’ हा प्रश्न स्वतःला विचारणे आवश्यक आहे. गरजेपुरते खाणे, परिसराची स्वच्छता पाहणे, आस्थापनाचा परवाना तपासणे आणि आपल्या वय-आरोग्यानुसार पदार्थ निवडणे या चार साध्या सवयी अंगीकारल्यास बाहेरचे जेवण अधिक सुरक्षित आणि जबाबदार पद्धतीने करता येऊ शकते.
About the Author
