मुंबई : सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या तयारीला गती देण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. राज्याच्या नगरविकास विभागाने सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी १,२०० कोटी रुपयांच्या निधीला मंजुरी देणारा शासन निर्णय (जीआर) जारी केला आहे. या निर्णयामुळे नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर परिसरातील विविध पायाभूत सुविधा, वाहतूक व्यवस्था, स्वच्छता, पाणीपुरवठा आणि भाविकांसाठी आवश्यक नागरी सुविधांच्या कामांना मोठी चालना मिळणार आहे.
राज्य सरकारच्या या निधीमधून रस्त्यांचे रुंदीकरण, नवीन रस्त्यांची उभारणी, पूल, मलनिस्सारण व्यवस्था, पिण्याच्या पाण्याच्या योजना, नदी परिसराचा विकास, पार्किंग सुविधा, विद्युत व्यवस्था आणि सार्वजनिक स्वच्छतेसाठी आवश्यक प्रकल्प राबविण्यात येणार आहेत. सिंहस्थ काळात देश-विदेशातून कोट्यवधी भाविक दाखल होण्याची अपेक्षा असल्याने दीर्घकालीन दृष्टीकोन ठेवून विकासकामांचे नियोजन करण्यात आले आहे.
शासन निर्णयानुसार मंजूर करण्यात आलेला निधी टप्प्याटप्प्याने संबंधित यंत्रणांना उपलब्ध करून दिला जाणार आहे. विविध विकासकामांच्या अंमलबजावणीसाठी नाशिक महानगरपालिका, संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि राज्य शासनाच्या विविध विभागांमध्ये समन्वय साधण्यात येणार आहे. प्रत्येक कामाची निश्चित मुदतीत पूर्तता करण्यासाठी स्वतंत्र नियोजन आणि नियमित आढावा घेण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.
सिंहस्थ कुंभमेळा हा जगातील सर्वात मोठ्या धार्मिक सोहळ्यांपैकी एक मानला जातो. दर बारा वर्षांनी हा सोहळा आयोजित केला जातो. लाखो नव्हे तर कोट्यवधी भाविक पवित्र गोदावरी नदीत आणि त्र्यंबकेश्वर येथे स्नानासाठी येत असल्यामुळे वाहतूक, निवास, सुरक्षा, आरोग्य आणि स्वच्छता या सर्वच बाबींवर मोठा ताण येतो. त्यामुळे यंदाच्या तयारीत आधुनिक तंत्रज्ञानासह अधिक सक्षम नागरी सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जात आहे.
नगरविकास विभागाच्या निर्णयामुळे शहरातील रस्ते जाळे अधिक मजबूत होणार असून प्रमुख मार्गांचे रुंदीकरण, चौकांचे सुशोभीकरण आणि वाहतूक व्यवस्थापनासाठी आधुनिक उपाययोजना करण्यात येणार आहेत. भाविकांच्या सुरक्षित हालचालींसाठी पादचारी सुविधा, दिशादर्शक फलक, पार्किंग व्यवस्था आणि सार्वजनिक वाहतुकीच्या सुविधाही वाढविण्यात येणार आहेत. अलीकडेच प्रमुख चौकांच्या पुनर्रचनेचे नियोजनही करण्यात आले आहे.
गोदावरी नदी परिसराच्या संवर्धनालाही विशेष प्राधान्य देण्यात आले आहे. नदी प्रदूषण नियंत्रण, सांडपाणी व्यवस्थापन, घाट परिसराचा विकास, स्वच्छता आणि पर्यावरण संरक्षणासाठी स्वतंत्र कामे करण्यात येणार आहेत. सिंहस्थपूर्वी गोदावरी प्रदूषणमुक्त करण्यासाठी प्रशासनाने विविध विभागांना आवश्यक निर्देश दिले असून पावसाच्या पाण्याच्या साठवण व्यवस्थेलाही प्रोत्साहन दिले जात आहे.
याशिवाय, भाविकांच्या आरोग्य सुविधांसाठी तात्पुरती रुग्णालये, आरोग्य केंद्रे, आपत्कालीन वैद्यकीय सेवा आणि रुग्णवाहिका व्यवस्था मजबूत केली जाणार आहे. मोठ्या प्रमाणावर सार्वजनिक शौचालये, स्वच्छता कर्मचारी आणि कचरा व्यवस्थापनाची प्रभावी यंत्रणा उभारण्याचे नियोजनही करण्यात आले आहे.
सुरक्षा व्यवस्थेच्या दृष्टीने पोलीस, आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा, अग्निशमन दल आणि स्वयंसेवक यांचा समन्वय वाढविण्यात येणार आहे. गर्दी नियंत्रणासाठी डिजिटल मॉनिटरिंग, सीसीटीव्ही, नियंत्रण कक्ष आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात येईल. अमृत स्नानाच्या कालावधीत नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर परिसराचे स्वतंत्र सुरक्षा क्षेत्रांमध्ये विभाजन करण्याचे नियोजन प्रशासनाने केले आहे.
राज्य सरकारने सिंहस्थाच्या तयारीबरोबरच पर्यावरणपूरक उपक्रमांनाही प्राधान्य दिले आहे. शहर अधिक हरित करण्यासाठी वृक्षारोपण, नदी संवर्धन आणि शाश्वत विकासाच्या संकल्पनेवर भर दिला जात असून विविध सामाजिक संस्था आणि नागरिकांनाही या मोहिमेत सहभागी होण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
या निधीमुळे केवळ सिंहस्थ कुंभमेळ्याची तयारीच मजबूत होणार नाही, तर दीर्घकालीन नागरी विकासालाही मोठी चालना मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. सुधारित पायाभूत सुविधा, वाहतूक, स्वच्छता आणि सार्वजनिक सेवा यांचा लाभ सिंहस्थ संपल्यानंतरही स्थानिक नागरिकांना मिळणार आहे. शासनाचा हा निर्णय आगामी सिंहस्थ कुंभमेळा अधिक सुरक्षित, सुव्यवस्थित आणि यशस्वी करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण पाऊल मानला जात आहे.
About the Author
