पुणे: पावसाळा सुरू होताच सह्याद्रीच्या डोंगररांगा हिरव्या शालीने नटतात आणि ट्रेकिंगप्रेमींना भटकंतीची हाक देतात. शहराजवळ अनेक ऐतिहासिक किल्ले आहेत, जे एका दिवसाच्या ट्रेकसाठी उत्तम पर्याय मानले जातात. धुक्याने वेढलेले डोंगर, ओसंडून वाहणारे धबधबे, हिरवाईने भरलेले घाट आणि ऐतिहासिक वारसा यांचा संगम अनुभवायचा असेल,तर ७० किलोमीटरच्या परिसरातील हे दहा किल्ले तुमच्या यादीत नक्की असावेत.
१. सिंहगड किल्ला
३० किलोमीटर अंतरावर असलेला सिंहगड हा सर्वाधिक लोकप्रिय किल्ला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या इतिहासातील महत्त्वपूर्ण घटनांचा साक्षीदार असलेला हा किल्ला पावसाळ्यात अधिकच मोहक दिसतो. ट्रेक तुलनेने सोपा असल्याने नवशिक्यांपासून अनुभवी ट्रेकर्सपर्यंत सर्वांसाठी हा उत्तम पर्याय आहे. किल्ल्यावरून दिसणारे निसर्गरम्य दृश्य मनाला भुरळ घालते.
२. राजगड
६० किलोमीटर अंतरावर असलेला राजगड हा शिवकालीन इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचा किल्ला आहे. एकेकाळी स्वराज्याची राजधानी असलेल्या या गडावर पद्मावती, सुवेळा आणि संजीवनी अशा तीन माच्या पाहायला मिळतात. पावसाळ्यात येथील हिरवळ आणि ढगांचा खेळ ट्रेक अधिक संस्मरणीय बनवतो.
३. तोरणा किल्ला
राजगडाजवळच असलेला तोरणा किल्ला छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जिंकलेला पहिला किल्ला म्हणून ओळखला जातो. समुद्रसपाटीपासून ४,६०० फूट उंचीवर असलेला हा गड साहसी ट्रेकर्ससाठी आकर्षणाचा केंद्रबिंदू आहे. पावसाळ्यात येथील डोंगररांगा आणि दऱ्यांचे विहंगम दृश्य पर्यटकांना मंत्रमुग्ध करते.
४. पुरंदर किल्ला
४० किलोमीटर अंतरावर असलेला पुरंदर किल्ला ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा आहे. छत्रपती संभाजी महाराजांचा जन्म याच किल्ल्यावर झाला होता. पावसाळ्यात येथील ढगांनी व्यापलेले वातावरण आणि गडावरील प्राचीन वास्तू इतिहासप्रेमींना आकर्षित करतात.
५. लोहगड
मावळ तालुक्यातील लोहगड हा पावसाळ्यातील सर्वाधिक लोकप्रिय ट्रेकपैकी एक मानला जातो. सुमारे ६५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या किल्ल्याची ‘विंचूकाटा’ ही रचना विशेष प्रसिद्ध आहे. हिरवाई, धुके आणि ढगांनी सजलेला हा परिसर छायाचित्रकारांसाठीही आकर्षण ठरतो.
६. विसापूर किल्ला
लोहगडाच्या शेजारीच असलेला विसापूर किल्ला विस्तीर्ण पठारासाठी प्रसिद्ध आहे. येथून लोहगड, पवना धरण आणि आजूबाजूच्या सह्याद्री पर्वतरांगांचे अप्रतिम दृश्य पाहायला मिळते. मध्यम अवघड श्रेणीतील हा ट्रेक साहसी पर्यटकांसाठी योग्य आहे.
७. तिकोना किल्ला
त्रिकोणी आकारामुळे प्रसिद्ध असलेला तिकोना किल्ला पवना धरणाच्या परिसरात आहे. सुमारे ६० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या किल्ल्यावरून दिसणारा पवना जलाशयाचा नजारा मनमोहक असतो. कुटुंबासोबत एकदिवसीय सहलीसाठी हा उत्तम पर्याय आहे.
८. तुंग किल्ला
पवना धरणाच्या काठावर उभा असलेला तुंग किल्ला आकाराने लहान असला तरी त्याचा चढ रोमांचक आहे. पावसाळ्यात धुक्याच्या चादरीत हरवलेला हा गड आणि सभोवतालचे निसर्गसौंदर्य ट्रेकर्सना वेगळाच अनुभव देते. अनुभवी ट्रेकर्ससाठी हा ट्रेक अधिक योग्य मानला जातो.
९. कोरीगड
लोणावळ्याजवळील कोरीगड हा तुलनेने सोपा ट्रेक आहे. पावसाळ्यात गडावरील तटबंदी, तलाव आणि हिरवाई पर्यटकांचे लक्ष वेधून घेतात. नवशिक्या ट्रेकर्स आणि कुटुंबांसाठी हा सुरक्षित आणि आनंददायी पर्याय ठरतो.
१०. रोहिडा (विचित्रगड)
भोर तालुक्यातील रोहिडा किल्ला ऐतिहासिक वारसा आणि निसर्गसौंदर्य यांचा सुंदर मिलाफ आहे. सुमारे ६५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या या किल्ल्यावर पावसाळ्यात असंख्य लहान धबधबे आणि फुलांनी बहरलेला परिसर पाहायला मिळतो. शांत वातावरणात ट्रेकचा आनंद घेऊ इच्छिणाऱ्यांसाठी हा उत्तम पर्याय आहे.
ट्रेकला जाण्यापूर्वी या गोष्टी लक्षात ठेवा
पावसाळ्यात ट्रेक करताना घसरणार नाहीत असे मजबूत ट्रेकिंग शूज वापरणे आवश्यक आहे. रेनकोट, पाण्याची बाटली, प्राथमिक उपचार पेटी आणि आवश्यक खाद्यपदार्थ सोबत ठेवावेत. हवामानाचा अंदाज तपासूनच प्रवासाचे नियोजन करावे. किल्ल्यांवर प्लास्टिक किंवा इतर कचरा टाकू नये आणि पर्यावरण संवर्धनाची जबाबदारी प्रत्येकाने पाळावी.
इतिहास, निसर्ग आणि साहसाचा अनोखा संगम
हे किल्ले केवळ ट्रेकिंगसाठीच नव्हे तर महाराष्ट्राच्या समृद्ध इतिहासाचा अनुभव घेण्यासाठीही महत्त्वाचे आहेत. प्रत्येक गडाची स्वतःची वेगळी ओळख, वास्तुकला आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे. पावसाळ्यात या किल्ल्यांचे सौंदर्य अनेक पटींनी खुलते. त्यामुळे एका दिवसाच्या सहलीपासून ते विकेंड ट्रेकपर्यंत प्रत्येकासाठी हे किल्ले उत्तम पर्याय ठरू शकतात. मात्र, सुरक्षिततेचे नियम पाळून आणि निसर्गाचे जतन करत केल्यास हा अनुभव अधिक संस्मरणीय ठरेल.
About the Author
