विशेष प्रतिनिधी : पावसाळ्याची चाहूल लागली असून राज्यातील शेतकरी खरीप हंगामाच्या तयारीला लागले आहेत. मात्र, याच काळात झालेल्या इंधन दरवाढीमुळे शेतकऱ्यांच्या अडचणी वाढल्या आहेत. विशेषतः डिझेलच्या वाढलेल्या किमतींमुळे शेतीची मशागत, नांगरणी, पेरणी आणि वाहतूक यांसारख्या कामांचा खर्च वाढला असून त्यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
आधीच शेतीमालाला अपेक्षित दर मिळत नसल्याने शेतकरी आर्थिक संकटाचा सामना करत आहेत. त्यातच खत, बियाणे, कीडनाशके आणि मजुरीचे वाढलेले दर यामुळे उत्पादन खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. आता इंधन दरवाढीमुळे या खर्चात आणखी भर पडली असून खरीप हंगामासाठी आवश्यक असलेल्या सर्व तयारीवर त्याचा परिणाम होताना दिसत आहे.
खरीप हंगामात बहुतांश शेतकरी ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने नांगरणी, वखरणी, रोटाव्हेटर, पेरणी आणि इतर मशागतीची कामे करतात. ही सर्व यंत्रे प्रामुख्याने डिझेलवर चालत असल्याने डिझेलचे दर वाढल्यास त्याचा थेट परिणाम शेतीच्या खर्चावर होतो. ट्रॅक्टर मालकांनीही वाढलेल्या इंधन खर्चामुळे मशागतीच्या कामांचे दर वाढवण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे प्रत्येक एकरमागे शेतकऱ्यांना पूर्वीपेक्षा अधिक खर्च करावा लागत आहे.
कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, शेतीच्या उत्पादन खर्चामध्ये इंधनाचा वाटा मोठा असतो. ट्रॅक्टर, पंप, हार्वेस्टर तसेच मालवाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या वाहनांवर डिझेलचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. त्यामुळे इंधन दरवाढीचा परिणाम केवळ पेरणीपूर्व तयारीपुरता मर्यादित राहत नाही, तर संपूर्ण पीक चक्रावर त्याचा प्रभाव पडतो.
ग्रामीण भागातील अनेक शेतकऱ्यांनी याबाबत नाराजी व्यक्त केली आहे. खरीप हंगाम सुरू होण्याच्या अगोदरच इंधन दर वाढल्यामुळे नियोजन बिघडल्याचे ते सांगत आहेत. अनेकांनी पेरणीपूर्व मशागतीसाठी स्वतंत्र बजेट तयार केले होते. मात्र, अचानक वाढलेल्या खर्चामुळे हे बजेट आता अपुरे पडत असल्याचे चित्र आहे. काही शेतकऱ्यांना कर्ज घेऊन किंवा अतिरिक्त आर्थिक व्यवस्था करून शेतीची कामे पूर्ण करावी लागणार आहेत.
शेतकरी संघटनांनीदेखील इंधन दरवाढीवर टीका केली आहे. शेती हा आधीच तोट्याचा व्यवसाय बनत चालला असून उत्पादन खर्च सातत्याने वाढत असल्याचे संघटनांचे म्हणणे आहे. एका बाजूला शेतमालाला हमीभाव मिळत नाही, तर दुसऱ्या बाजूला उत्पादनासाठी लागणाऱ्या सर्व घटकांच्या किमती वाढत आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न आणि खर्च यामधील तफावत वाढत चालली आहे.
यंदा मान्सून चांगला राहण्याचा अंदाज हवामान विभागाने व्यक्त केला आहे. त्यामुळे अनेक शेतकरी पेरणीसाठी सज्ज झाले आहेत. परंतु इंधन दरवाढीमुळे शेतीची पूर्वतयारी महाग झाल्याने काही शेतकरी खर्च कमी करण्याच्या प्रयत्नात आहेत. याचा परिणाम शेतीतील गुंतवणुकीवर आणि उत्पादनक्षमतेवर होण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
डिझेलच्या वाढलेल्या दराचा परिणाम वाहतुकीवरही होत आहे. बियाणे, खते आणि कृषी अवजारे ग्रामीण भागात पोहोचवण्यासाठी वाहतुकीचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. वाहतूक खर्च वाढल्याने या वस्तूंच्या किमतींमध्येही वाढ होण्याची शक्यता आहे. परिणामी शेतकऱ्यांवरील आर्थिक भार आणखी वाढू शकतो.
अनेक भागांमध्ये सध्या नांगरणी आणि पेरणीपूर्व मशागतीची कामे वेगाने सुरू आहेत. ट्रॅक्टर मालकांनी प्रति तास आणि प्रति एकर दरात वाढ केल्याने शेतकऱ्यांना जास्त पैसे मोजावे लागत आहेत. काही भागांत मशागतीच्या खर्चात १० ते १५ टक्क्यांपर्यंत वाढ झाल्याची माहिती शेतकऱ्यांनी दिली आहे.
कृषी अर्थतज्ज्ञांच्या मते, उत्पादन खर्च वाढत असताना शेतमालाच्या विक्रीदरात त्यानुसार वाढ होत नसल्याने शेतीची नफाक्षमता कमी होत आहे. अशा परिस्थितीत इंधन दरवाढीमुळे शेतकऱ्यांच्या आर्थिक अडचणी अधिक गंभीर होऊ शकतात. त्यामुळे सरकारने कृषी क्षेत्रासाठी विशेष सवलती, अनुदान किंवा इंधन दरांबाबत दिलासा देणारे निर्णय घेण्याची गरज असल्याची मागणी होत आहे.
दरम्यान, खरीप हंगामासाठी शेतकरी पावसाच्या प्रतीक्षेत असले तरी वाढत्या खर्चामुळे त्यांच्या चिंता वाढल्या आहेत. इंधन दरवाढीचा थेट परिणाम शेतीच्या प्रत्येक टप्प्यावर होत असल्याने यंदाचा खरीप हंगाम शेतकऱ्यांसाठी आर्थिकदृष्ट्या अधिक आव्हानात्मक ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. उत्पादन खर्च आणि उत्पन्न यामधील वाढती दरी कमी करण्यासाठी शासनाने तातडीने उपाययोजना कराव्यात, अशी अपेक्षा बळीराजाकडून व्यक्त होत आहे.
About the Author
