मुंबई : राज्यातील नागरिकांच्या आरोग्याशी कोणतीही तडजोड होऊ नये आणि बाजारात विक्रीसाठी उपलब्ध असलेल्या अन्नपदार्थांची गुणवत्ता कायम राखली जावी यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) महत्त्वाचे आवाहन केले आहे. निकृष्ट दर्जाचे, भेसळयुक्त किंवा मानवी आरोग्यास अपायकारक ठरू शकणारे अन्नपदार्थ आढळल्यास नागरिकांनी तत्काळ तक्रार नोंदवावी, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे. यासाठी टोल-फ्री हेल्पलाइन आणि अधिकृत ई-मेल सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली असून नागरिकांच्या सक्रिय सहभागातून अन्नसुरक्षा अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
अन्न सुरक्षा आणि मानके कायदा २००६ अंतर्गत राज्यातील अन्न उत्पादन, साठवणूक, वाहतूक आणि विक्री प्रक्रियेवर नियंत्रण ठेवण्याची जबाबदारी अन्न व औषध प्रशासनावर आहे. मात्र, राज्यभरातील लाखो अन्नविक्रेते, हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, मिठाई दुकाने आणि उत्पादन युनिट्स यांची नियमित तपासणी करणे हे मोठे आव्हान असल्याने प्रशासनाने नागरिकांच्या सहकार्याची अपेक्षा व्यक्त केली आहे.
FDA च्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, अनेकदा बाजारात कालबाह्य वस्तू, चुकीचे लेबलिंग असलेली उत्पादने, निकृष्ट दर्जाचे खाद्यपदार्थ किंवा भेसळयुक्त अन्नपदार्थ विक्रीसाठी उपलब्ध असल्याच्या तक्रारी समोर येतात. अशा प्रकरणांमध्ये वेळेवर माहिती मिळाल्यास तातडीने कारवाई करून संबंधित उत्पादन बाजारातून हटविणे आणि दोषींवर कायदेशीर कारवाई करणे शक्य होते.
गेल्या काही वर्षांत खाद्यपदार्थांमध्ये होणाऱ्या भेसळीच्या घटनांमध्ये वाढ झाल्याचे निरीक्षण आहे. दूध, तूप, मसाले, मिठाई, तेल, पॅकेज्ड खाद्यपदार्थ आणि पेये यामध्ये भेसळ केल्याच्या अनेक घटना उघडकीस आल्या आहेत. काही प्रकरणांमध्ये अशा पदार्थांच्या सेवनामुळे ग्राहकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम झाल्याचेही आढळून आले आहे. त्यामुळे नागरिकांनी खरेदी करताना अधिक सतर्क राहण्याची गरज असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, अन्नपदार्थ खरेदी करताना उत्पादनाची मुदत, उत्पादकाचे नाव, परवाना क्रमांक, घटकांची माहिती आणि पॅकेजिंगची स्थिती तपासणे आवश्यक आहे. एखाद्या उत्पादनाबाबत शंका आल्यास त्याचा फोटो, बिल आणि संबंधित माहिती जतन करून तक्रार नोंदविल्यास चौकशी अधिक प्रभावीपणे करता येते.
FDA ने नागरिकांना सांगितले आहे की, कोणत्याही दुकानात किंवा आस्थापनात अस्वच्छ वातावरणात अन्न तयार केले जात असल्याचे दिसल्यास, कालबाह्य किंवा खराब झालेल्या वस्तूंची विक्री होत असल्याचे आढळल्यास अथवा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ असल्याची शंका आल्यास त्वरित माहिती द्यावी. याशिवाय परवान्याशिवाय अन्न व्यवसाय चालविणे, दिशाभूल करणारी जाहिरात करणे किंवा चुकीच्या पद्धतीने अन्नपदार्थांची विक्री करणे यासंदर्भातही तक्रार करता येणार आहे.
प्रशासनाने स्पष्ट केले की, प्राप्त होणाऱ्या प्रत्येक तक्रारीची प्राथमिक पडताळणी केली जाते. आवश्यकतेनुसार संबंधित ठिकाणी तपासणी पथक पाठविले जाते. संशयित अन्नपदार्थांचे नमुने घेऊन प्रयोगशाळेत तपासणी केली जाते. अहवालात दोष आढळल्यास संबंधित उत्पादक, विक्रेता किंवा वितरकाविरुद्ध कायदेशीर कारवाई करण्यात येते. गंभीर प्रकरणांमध्ये परवाना रद्द करणे, दंड आकारणे किंवा न्यायालयीन प्रक्रिया सुरू करण्याचे अधिकार प्रशासनाकडे आहेत.
विशेष म्हणजे, अन्नसुरक्षेबाबत जागरूकता वाढविण्यासाठी FDA विविध मोहिमा राबवत आहे. शाळा, महाविद्यालये, व्यावसायिक संस्था आणि ग्राहक संघटनांच्या माध्यमातून अन्न भेसळीचे दुष्परिणाम आणि सुरक्षित अन्न निवडण्याबाबत जनजागृती केली जात आहे. ग्राहकांनी जागरूक राहिल्यास भेसळखोरांवर प्रभावी नियंत्रण ठेवता येईल, असा विश्वास प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, अन्नातील भेसळ ही केवळ आर्थिक फसवणूक नसून सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित गंभीर समस्या आहे. निकृष्ट दर्जाचे किंवा भेसळयुक्त अन्नपदार्थ दीर्घकालीन आजारांना कारणीभूत ठरू शकतात. लहान मुले, वृद्ध आणि आजारी व्यक्तींना अशा पदार्थांचा अधिक धोका असतो. त्यामुळे नागरिकांनी स्वस्त दराच्या मोहाला बळी न पडता विश्वासार्ह विक्रेत्यांकडूनच अन्नपदार्थ खरेदी करावेत.
FDA ने नागरिकांना तक्रार करताना शक्य तितकी अचूक माहिती देण्याचे आवाहन केले आहे. तक्रारीमध्ये संबंधित दुकान किंवा आस्थापनाचा पत्ता, उत्पादनाचे नाव, खरेदीची तारीख आणि उपलब्ध असल्यास फोटो किंवा बिल जोडल्यास कारवाई जलद गतीने होऊ शकते. तक्रारदाराची माहिती गोपनीय ठेवली जाईल, असेही प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
राज्यात सुरक्षित आणि गुणवत्तापूर्ण अन्नपुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी प्रशासन कटिबद्ध असल्याचे सांगत FDA ने नागरिकांना या मोहिमेत सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे. बाजारात विक्री होणाऱ्या प्रत्येक अन्नपदार्थावर लक्ष ठेवणे प्रशासनासाठी एकट्याने शक्य नसल्याने नागरिकांची जागरूकता आणि सहकार्य हीच अन्नसुरक्षेची सर्वात मोठी ताकद ठरणार असल्याचे अधिकाऱ्यांनी नमूद केले. नागरिकांनी वेळेवर तक्रार नोंदविल्यास भेसळखोरांविरोधात प्रभावी कारवाई करून सार्वजनिक आरोग्याचे संरक्षण करण्यास मोठी मदत होणार आहे.
About the Author
