गणेशोत्सव म्हणजे श्रद्धा, भक्ती, उत्साह आणि सामाजिक एकोप्याचा सण. याच उत्सवी वातावरणाला सामाजिक बांधिलकीची जोड देत महाराष्ट्र सरकारने यंदा नागरिकांच्या आरोग्यासाठी विशेष पुढाकार घेतला आहे. मुख्यमंत्री सहाय्यता निधी आणि धर्मादाय रुग्णालय मदत कक्षाच्या पुढाकाराने ‘श्रीगणेशा आरोग्याचा’ हा विशेष आरोग्य उपक्रम राज्यभर राबविण्यात येणार आहे. या अभियानाच्या माध्यमातून गणेशोत्सवाच्या काळात नागरिकांना त्यांच्या परिसरातच मोफत आरोग्य तपासणीची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे.
यंदा या उपक्रमाची व्याप्ती मोठ्या प्रमाणात वाढविण्यात आली असून राज्यातील सर्व ३६ जिल्ह्यांमध्ये सुमारे २० हजार मोफत आरोग्य तपासणी शिबिरे आयोजित करण्याचे नियोजन आहे. या शिबिरांच्या माध्यमातून २० लाखांहून अधिक नागरिकांची आरोग्य तपासणी करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. सार्वजनिक गणेश मंडळांपासून महानगरपालिका, नगरपालिका, नगरपंचायत तसेच ग्रामीण भागापर्यंत ही आरोग्य सुविधा पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
गणेशोत्सवात ‘आरोग्याची’ही सेवा
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या संकल्पनेतून सुरू झालेल्या या उपक्रमाचे हे दुसरे वर्ष आहे. गणेशोत्सवात मोठ्या संख्येने नागरिक सार्वजनिक मंडळांना भेट देतात. दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांची गर्दी लक्षात घेऊन त्याच परिसरात आरोग्य तपासणीची सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा या अभियानामागील मुख्य उद्देश आहे.
सार्वजनिक गणेश मंडळे, शासकीय व निमशासकीय यंत्रणा, सामाजिक संस्था, आरोग्य विभाग तसेच दाते यांच्या सहकार्याने हा उपक्रम राबविला जाणार आहे. सुमारे १० हजार सार्वजनिक गणेश मंडळांचा सहभाग या अभियानात अपेक्षित आहे. त्यामुळे धार्मिक उत्सवाच्या माध्यमातून आरोग्य जनजागृती आणि प्रतिबंधात्मक आरोग्यसेवेचा संदेश घराघरात पोहोचण्यास मदत होणार आहे.
‘डॉक्टर आपल्या दारी’चा अनुभव
या अभियानाचे वैशिष्ट्य म्हणजे नागरिकांना प्राथमिक आरोग्य तपासणीसाठी मोठ्या रुग्णालयात जाण्याची गरज भासणार नाही. त्यांच्या परिसरातील गणेश मंडळांच्या मंडपात किंवा जवळच्या ठिकाणी उभारण्यात येणाऱ्या शिबिरांमध्ये प्राथमिक तपासणी केली जाणार आहे.
शिबिरांमध्ये नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित विविध बाबींची तपासणी करण्यात येईल. तपासणीदरम्यान एखाद्या व्यक्तीमध्ये गंभीर आजाराची प्राथमिक लक्षणे आढळल्यास त्यांना पुढील तपासणीसाठी तज्ज्ञ डॉक्टर किंवा संबंधित रुग्णालयाकडे संदर्भित केले जाणार आहे.
गंभीर आजारांचे वेळेत निदान
या अभियानात केवळ सामान्य आरोग्य तपासणीवर भर न देता विविध गंभीर आणि दीर्घकालीन आजारांच्या प्राथमिक निदानावरही लक्ष केंद्रित करण्यात येणार आहे. हृदयरोग, किडनीविकार, कर्करोग, मधुमेह, संसर्गजन्य आजार, मेंदूशी संबंधित गंभीर आजार तसेच बालरोग यांसह विविध आरोग्य समस्यांची प्राथमिक तपासणी केली जाणार आहे.
अनेक आजारांची सुरुवातीची लक्षणे दुर्लक्षित राहिल्याने त्यांचे निदान उशिरा होते. अशा परिस्थितीत उपचाराचा खर्च तसेच आरोग्यावरील परिणाम दोन्ही वाढू शकतात. त्यामुळे प्राथमिक तपासणीच्या माध्यमातून आजारांची लक्षणे वेळेत ओळखणे आणि गरजेनुसार पुढील उपचारासाठी रुग्णांना योग्य ठिकाणी पाठविणे हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
शासकीय आरोग्य यंत्रणेचा सहभाग
‘श्रीगणेशा आरोग्याचा’ अभियानाच्या अंमलबजावणीसाठी शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालये, जिल्हा रुग्णालये, शहरी आरोग्य यंत्रणा, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आरोग्य विभागांसह धर्मादाय रुग्णालयांतील डॉक्टर आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांची मदत घेतली जाणार आहे.
यामुळे प्राथमिक तपासणीनंतर पुढील उपचाराची आवश्यकता असलेल्या नागरिकांना योग्य वैद्यकीय मार्गदर्शन मिळण्यास मदत होणार आहे. पात्र रुग्णांना महात्मा फुले जन आरोग्य योजना तसेच इतर संबंधित शासकीय योजनांच्या माध्यमातून उपचाराचा लाभ मिळवून देण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
मागील वर्षी उत्स्फूर्त प्रतिसाद
मागील वर्षी या उपक्रमाला नागरिकांचा मोठा प्रतिसाद मिळाला होता. या शिबिरांमध्ये तब्बल ७ लाख ४ हजार ७३ नागरिकांची मोफत आरोग्य तपासणी करण्यात आली. त्यापैकी १८ हजार ८०० रुग्णांना पुढील उपचारासाठी संदर्भित करण्यात आले होते.
याशिवाय मागील वर्षी २३६ रक्तदान शिबिरांमध्ये १६ हजार ७९८ नागरिकांनी रक्तदान केले होते. या उत्स्फूर्त प्रतिसादामुळे यंदा अभियानाची व्याप्ती आणखी वाढविण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
गणेश मंडळांची सामाजिक जबाबदारी वाढणार
गणेश मंडळे ही केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक कार्यक्रमांची केंद्रे न राहता सामाजिक उपक्रमांचीही महत्त्वाची केंद्रे बनत आहेत. रक्तदान, आरोग्य तपासणी, जनजागृती, स्वच्छता आणि सामाजिक मदत अशा उपक्रमांमध्ये अनेक मंडळे सक्रिय असतात. ‘श्रीगणेशा आरोग्याचा’ अभियानामुळे या सामाजिक भूमिकेला आणखी व्यापक स्वरूप मिळणार आहे.
गणेशोत्सवासाठी येणाऱ्या भाविकांना दर्शनासोबत आरोग्य तपासणीची संधी मिळणार असल्याने या उपक्रमाचा मोठ्या प्रमाणात लाभ होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः नियमित आरोग्य तपासणी न करणाऱ्या नागरिकांसाठी ही सुविधा महत्त्वाची ठरू शकते.
नागरिकांना लाभ घेण्याचे आवाहन
गणेशोत्सवाच्या काळात आपल्या परिसरात आयोजित होणाऱ्या आरोग्य शिबिरांचा नागरिकांनी लाभ घ्यावा, असे आवाहन मुख्यमंत्री सहाय्यता निधी व धर्मादाय रुग्णालय मदत कक्षाकडून करण्यात आले आहे. प्राथमिक तपासणीमुळे आरोग्याशी संबंधित समस्या वेळेत समोर आल्यास पुढील उपचार अधिक लवकर सुरू करता येऊ शकतात.
एकूणच, यंदाचा गणेशोत्सव केवळ भक्ती आणि उत्साहाचा न राहता ‘आरोग्य जनजागृतीचा उत्सव’ ठरण्याची शक्यता आहे. राज्यभर उभारण्यात येणाऱ्या सुमारे २० हजार शिबिरांच्या माध्यमातून २० लाखांहून अधिक नागरिकांपर्यंत आरोग्यसेवा पोहोचविण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे. गणेशभक्तीला सामाजिक आरोग्यसेवेची जोड देणारा ‘श्रीगणेशा आरोग्याचा’ उपक्रम त्यामुळे राज्यातील गणेशोत्सवाला एक वेगळा सामाजिक संदेश देणारा ठरणार आहे.
About the Author
