पहलगाममधील भीषण दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने पाकिस्तान आणि पाकव्याप्त काश्मीरमधील दहशतवादी तळांवर केलेल्या ‘ऑपरेशन सिंदूर’ची चर्चा आजही सुरू आहे. या कारवाईमागील निर्णयप्रक्रिया, पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचे निर्देश आणि राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवाल यांची भूमिका याबाबत महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. विशेष म्हणजे, पहलगाम हल्ल्याची माहिती मिळाल्यानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सौदी अरेबियाचा दौरा अर्धवट सोडून भारतात परतल्यानंतर दिल्ली विमानतळावरच अजित डोवाल, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत तातडीची बैठक घेतली होती.
22 एप्रिल रोजी जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाम येथील बैसरन खोऱ्यात दहशतवाद्यांनी पर्यटकांना लक्ष्य केले. या हल्ल्यात 26 जणांचा मृत्यू झाला. या घटनेने संपूर्ण देश हादरला. हल्ल्यानंतर पंतप्रधान मोदी परदेश दौऱ्यावर असतानाच परिस्थितीचा आढावा घेत होते. मात्र, घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन त्यांनी दौरा अर्धवट सोडण्याचा निर्णय घेतला आणि तातडीने भारतात परतले.
विमानतळावरच झाली महत्त्वाची बैठक
23 एप्रिल रोजी भारतात परतल्यानंतर पंतप्रधान मोदी यांनी वेळ न दवडता विमानतळावरच उच्चस्तरीय बैठक घेतली. या बैठकीत अजित डोवाल, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर आणि परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांच्यासह वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. पहलगाम हल्ल्याची पार्श्वभूमी, दहशतवाद्यांचा तपास, पाकिस्तानमधील दहशतवादी नेटवर्क या विषयावर. बैठक झाली
या बैठकीनंतरच भारताच्या पुढील रणनीतीची दिशा स्पष्ट होऊ लागली. पंतप्रधानांनी लष्कराला कारवाईसाठी आवश्यक ते स्वातंत्र्य देण्याचा निर्णय घेतला. नंतर लोकसभेतील आपल्या भाषणात मोदी यांनी सांगितले की, दहशतवादाला निर्णायक उत्तर देण्याचा राष्ट्रीय संकल्प बैठकीत स्पष्ट करण्यात आला होता आणि सशस्त्र दलांना कधी, कुठे, कसे आणि कोणत्या पद्धतीने प्रत्युत्तर द्यायचे याबाबत पूर्ण स्वातंत्र्य देण्यात आले होते.
डोवाल यांच्या खांद्यावर मोठी जबाबदारी
ऑपरेशन सिंदूरच्या अंमलबजावणीदरम्यान अजित डोवाल यांनी महत्त्वाची समन्वयाची भूमिका बजावली. पंतप्रधान मोदी यांच्या निर्देशानुसार डोवाल यांनी संपूर्ण ऑपरेशनवर लक्ष ठेवले आणि विविध सुरक्षा यंत्रणा तसेच संबंधित अधिकाऱ्यांशी समन्वय साधला, अशी माहिती त्यावेळी समोर आली होती. ऑपरेशन सुरू असताना पंतप्रधान मोदी स्वतःही परिस्थितीवर सातत्याने लक्ष ठेवत होते.
ऑपरेशन सिंदूरची तयारी अत्यंत गोपनीय पद्धतीने करण्यात आली. कारवाईची माहिती मर्यादित स्तरावर ठेवण्यात आली होती. लक्ष्यांची निवड, गुप्तचर माहितीचे विश्लेषण, लष्करी पर्यायांचा विचार आणि आंतरराष्ट्रीय परिस्थितीचा अंदाज घेतल्यानंतर कारवाईची आखणी करण्यात आली.
6-7 मेच्या रात्री भारताचा निर्णायक प्रहार
22 एप्रिलच्या हल्ल्यानंतर जवळपास दोन आठवड्यांनी भारताने 6 मेच्या रात्री आणि 7 मेच्या पहाटे ऑपरेशन सिंदूर सुरू केले. भारतीय सशस्त्र दलांनी पाकिस्तान आणि पाकव्याप्त काश्मीरमधील दहशतवादी पायाभूत सुविधांवर अचूक हल्ले केले. सरकारच्या माहितीनुसार या कारवाईत दहशतवादी प्रशिक्षण केंद्रे आणि तळांना लक्ष्य करण्यात आले.
पंतप्रधान मोदी यांनी नंतर देशाला संबोधित करताना सांगितले की, ऑपरेशन सिंदूर हे केवळ लष्करी कारवाईचे नाव नसून न्यायासाठी देशाच्या दृढ संकल्पाचे प्रतीक आहे. त्यांच्या मते, या कारवाईत दहशतवादी तळांना लक्ष्य करण्यात आले आणि भारताने दहशतवादाविरोधातील आपली भूमिका अधिक स्पष्ट केली.
‘दहशतवाद्यांना जिथे असतील तिथे लक्ष्य करा’
अजित डोवाल यांनी ऑपरेशन सिंदूरच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान मोदींच्या निर्देशाबाबत महत्त्वाचा खुलासा केला आहे. डोवाल यांच्या म्हणण्यानुसार, पंतप्रधानांचा संदेश स्पष्ट होता—दहशतवादी जिथे असतील, तिथे त्यांच्याविरोधात कारवाई करा. या भूमिकेतून भारताने दहशतवादाला केवळ सीमेपुरते मर्यादित न ठेवता त्याच्या मूळ पायाभूत संरचनेवर प्रहार करण्याचा निर्धार दाखवला.
डोवाल यांनी भारताची सहनशीलता ही कमजोरी समजू नये, असा स्पष्ट संदेशही दिला. त्यांच्या मते, राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण झाल्यास भारत कठोर आणि निर्णायक प्रत्युत्तर देण्यास तयार आहे. ऑपरेशन सिंदूरच्या माध्यमातून भारताच्या सुरक्षा धोरणात अधिक आक्रमक प्रतिबंधक दृष्टिकोन दिसून आला.
कारवाईनंतरही तणाव कायम
ऑपरेशन सिंदूरनंतर पाकिस्तानकडून ड्रोन, क्षेपणास्त्रे आणि इतर माध्यमातून भारतीय भागांना लक्ष्य करण्याचे प्रयत्न झाले. भारतीय सुरक्षा यंत्रणांनी अनेक हल्ले निष्फळ ठरवले. या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान मोदी यांनी संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह, अजित डोवाल, जनरल अनिल चौहान आणि तिन्ही सैन्यदलांच्या प्रमुखांसोबत अनेक उच्चस्तरीय बैठका घेतल्या.
11 मे रोजी झालेल्या उच्चस्तरीय बैठकीतही पाकिस्तानकडून झालेल्या कारवायांचा आढावा घेण्यात आला. सरकारकडून स्पष्ट करण्यात आले की, सीमेवरील प्रत्येक हालचालीवर बारकाईने लक्ष ठेवले जात असून कोणत्याही आक्रमक कृतीला योग्य प्रत्युत्तर दिले जाईल.
नव्या सुरक्षा धोरणाचा संदेश
ऑपरेशन सिंदूरनंतर पंतप्रधान मोदी यांनी दहशतवादाविरोधातील भारताच्या धोरणाचे काही महत्त्वाचे मुद्दे स्पष्ट केले. भारतावर दहशतवादी हल्ला झाल्यास निर्णायक प्रत्युत्तर दिले जाईल, दहशतवादाच्या आडून अण्वस्त्रांचा धाक दाखवण्याचा प्रयत्न भारत सहन करणार नाही आणि दहशतवादाला प्रोत्साहन देणारे सरकार तसेच त्यामागील सूत्रधार यांच्यात फरक केला जाणार नाही, असे मोदी यांनी स्पष्ट केले.
त्यामुळे विमानतळावर झालेली ती सुरुवातीची बैठक ही केवळ तातडीची सुरक्षा बैठक नव्हती, तर पुढील काही आठवड्यांच्या भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षा धोरणाची सुरुवात ठरली, असे म्हणता येईल. अजित डोवाल यांची समन्वयाची भूमिका आणि पंतप्रधान मोदींचे स्पष्ट निर्देश यामुळे ऑपरेशन सिंदूरची दिशा निश्चित झाली.
पहलगाम हल्ल्यानंतर सुरू झालेल्या घटनाक्रमाने भारताच्या दहशतवादविरोधी धोरणात महत्त्वाचा बदल अधोरेखित केला. विमानतळावर झालेल्या बैठकीपासून ते ऑपरेशन सिंदूरच्या अंमलबजावणीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर निर्णयक्षमता, गुप्तचर यंत्रणांचा समन्वय आणि लष्करी तयारी यांचा कस लागला. आज अजित डोवाल यांच्या खुलाशांमुळे त्या काळातील निर्णयप्रक्रियेतील काही महत्त्वाचे पैलू पुन्हा चर्चेत आले आहेत.
About the Author
