विशेष प्रतिनिधी : विकासासाठी होणाऱ्या ग्रामपंचायत निवडणुका आता काही दिवसांवर येऊन ठेपल्या आहेत. या निवडणुका केवळ प्रतिनिधी निवडण्यापुरत्या मर्यादित नसून गावाच्या भविष्याचा मार्ग निश्चित करणाऱ्या महत्त्वपूर्ण ठरणार आहेत. त्यामुळे यावेळी गावातील युवा पिढीने पुढे येऊन नेतृत्वाची जबाबदारी स्वीकारावी, अशी भावना विविध स्तरांतून व्यक्त होत आहे.
गेल्या अनेक वर्षांपासून गावाचा कारभार सांभाळणाऱ्या अनुभवी आणि ज्येष्ठ नेतृत्वाचा आदर राखणे आवश्यक असले, तरी आता त्यांच्या कार्यकाळाचा वस्तुनिष्ठ आढावा घेण्याची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे. मागील दहा ते पंधरा वर्षांत गावाच्या विकासासाठी नेमकी कोणती कामे झाली, किती योजनांची अंमलबजावणी झाली आणि त्याचा गावकऱ्यांना कितपत लाभ झाला, याचा हिशोब जनतेसमोर मांडला जाणे आवश्यक आहे.
गावातील रस्ते, पाणीपुरवठा, स्वच्छता, आरोग्य, शिक्षण, रोजगारनिर्मिती आणि मूलभूत सुविधांच्या विकासासाठी कोणती ठोस पावले उचलली गेली, याबाबत नागरिकांना माहिती मिळणे गरजेचे आहे. अनेक ठिकाणी विकासकामांबाबत प्रश्नचिन्ह उपस्थित होत असून काही कामांच्या गुणवत्तेबाबतही नाराजी व्यक्त केली जाते. त्यामुळे गावातील जुनी आणि नवी पिढी एकत्र येऊन विकासकामांचा आढावा घेण्याची वेळ आली असल्याचे जाणकारांचे मत आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, फक्त जुन्या नेतृत्वावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करून थांबणे हा पर्याय नसून नव्या पिढीने स्वतःचा विकासाचा दृष्टिकोनही मांडणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. युवकांनी गावाच्या विकासासाठी आपली भूमिका स्पष्ट करत शिक्षण, तंत्रज्ञान, शेती, रोजगार, महिला सक्षमीकरण, पर्यावरण संवर्धन आणि डिजिटल प्रशासन यांसारख्या विषयांवर ठोस आराखडा जनतेसमोर ठेवण्याची आवश्यकता आहे.
आजच्या काळात गावाच्या विकासासाठी केवळ राजकीय इच्छाशक्ती पुरेशी नसून पारदर्शकता आणि लोकसहभागही तितकाच महत्त्वाचा ठरतो. ग्रामसभा ही लोकशाही व्यवस्थेचा पाया मानली जाते. मात्र अनेक ठिकाणी ग्रामसभा केवळ औपचारिकतेपुरती मर्यादित राहिल्याची टीका होत असते. ग्रामसभांमध्ये अधिकाधिक नागरिकांचा सहभाग वाढावा, प्रत्येक निर्णय सार्वजनिकपणे चर्चिला जावा आणि निधीच्या वापराबाबत संपूर्ण माहिती गावकऱ्यांना मिळावी, यासाठी विशेष प्रयत्न होणे आवश्यक आहे.
ग्रामसभा चार भिंतींच्या आत मर्यादित न राहता गावाच्या चौकात किंवा सार्वजनिक ठिकाणी सर्वांच्या उपस्थितीत आयोजित करण्याची संकल्पना पुढे येत आहे. यामुळे निर्णय प्रक्रियेत पारदर्शकता वाढेल, लोकांचा प्रशासनावरील विश्वास दृढ होईल आणि गावाच्या विकासात नागरिकांचा थेट सहभाग वाढेल, असे मत व्यक्त केले जात आहे.
गावाच्या प्रगतीसाठी प्रामाणिक नेतृत्व, धाडसी निर्णयक्षमता आणि जागरूक नागरिक ही तीन महत्त्वाची सूत्रे मानली जातात. युवकांनी नेतृत्व स्वीकारण्याची तयारी दाखवली, तर गावातील अनेक प्रलंबित प्रश्न सोडविण्यास गती मिळू शकते. आधुनिक विचारसरणी, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि विकासाची स्पष्ट दृष्टी यामुळे ग्रामीण भागातही सकारात्मक बदल घडवून आणणे शक्य असल्याचे अनेक उदाहरणांतून दिसून आले आहे.
‘माझं गाव, माझी जबाबदारी’ ही भावना प्रत्येक नागरिकाच्या मनात निर्माण होणे ही काळाची गरज असल्याचे मत व्यक्त होत आहे. गावाचा विकास केवळ निवडून आलेल्या प्रतिनिधींची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाने त्यात सक्रिय सहभाग घेणे आवश्यक आहे. नागरिक सजग राहिले आणि नेतृत्व उत्तरदायी राहिले, तर गावाच्या विकासाला नवी दिशा मिळू शकते.
येत्या ग्रामपंचायत निवडणुकांमध्ये बदलाची अपेक्षा व्यक्त करणाऱ्या नागरिकांचे म्हणणे आहे की, जर गावाला नव्या विचारांचा आणि विकासाभिमुख नेतृत्वाचा पर्याय हवा असेल, तर युवा पिढीने पुढे येणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर अनुभवी नेतृत्वानेही नव्या पिढीला संधी देत मार्गदर्शकाची भूमिका स्वीकारली, तर अनुभव आणि ऊर्जा यांचा संगम घडून गावाच्या विकासाला अधिक गती मिळू शकते.
गावाच्या प्रगतीसाठी जुने आणि नवे नेतृत्व एकत्र येऊन काम करणे, लोकशाही मूल्यांना बळ देणे आणि विकासाचा स्पष्ट आराखडा राबविणे हीच आगामी काळातील खरी गरज असल्याचे मत ग्रामस्थांमधून व्यक्त होत आहे.
About the Author
